အီရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်အတွက် သတ်မှတ်ရက် ၆၀ ကုန်ဆုံးတော့မည်

ဝါရှင်တန်၊ ဩဂုတ် ၁၈

ပြီးခဲ့သည့်ဇွန်လက ဗာဆိုင်းတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သော သဘောတူညီချက်သည် အီရန်နှင့်စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန်နှင့် အီရန်နျူကလီးယားအစီအစဉ်နှင့်ပတ်သက်၍ သဘောတူညီချက်ရရှိရန် ရည်မှန်းချက်ကြီးမားစွာ နောက်ဆုံးရက် ၆၀ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

နောက်ဆုံးရက်မှာ တနင်္လာနေ့ဖြစ်ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးသည် ယခင်ကထက် ပိုမိုဝေးကွာနေကြသည်။

ဆွေးနွေးပွဲများသည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခြင်းနှင့် အမေရိကန်၏ အီရန်အပေါ် ပိတ်ဆို့မှုရုပ်သိမ်းခြင်းတို့ကို အာရုံစိုက်ခဲ့ပြီး၊ နှစ်ခုစလုံးသည် ယာယီသဘော တူညီချက်အရ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု ယူဆရသည်။ ရေလက်ကြားတွင် မည်သည့်ညှိနှိုင်းမှုမျှ မတွေ့ရှိရသေးဘဲ နျူကလီးယားနှင့်ပတ်သက်သည့် အသေးစိတ်ဆွေးနွေးပွဲများပင် စတင်နေပြီဖြစ်သည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အမေရိကန်သည် အစ္စရေးနှင့်အတူ စတင်ခဲ့သောစစ်ပွဲမှ ထွက်ခွာရန် ကောင်းမွန်သော ရွေးချယ်စရာများမရှိပါ။

အီရန်၏ နောက်ဆုံးတောင်းဆိုချက်များကို လက်ခံခြင်းသည် စစ်ပွဲမတိုင်မီက ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၏ ငါးပုံတစ်ပုံကို သယ်ဆောင်ပေးသည့် အရေးကြီးသော နိုင်ငံတကာရေလမ်းကြောင်းကို ထိန်းချုပ်ခွင့်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး ရှုံးနိမ့်မှုကိုဝန်ခံခြင်းနှင့် ညီမျှမည်ဖြစ်သည်။ အလွန်လူကြိုက်မများသောစစ်ပွဲကို အရှိန်မြှင့်ခြင်းသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများသို့ အမေရိကန်၏ အဆင့်မြင့်ဒုံးကျည်ကြားဖြတ်စနစ်များ ထောက်ပံ့မှုကို ပိုမိုလျော့ကျစေပြီး ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို တုန်လှုပ်စေသည်။ အမေရိကန်ကွန်ဂရက်ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီ ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများကို မြင့်တက်စေမည်ဖြစ်သည်။

ထို့ကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးသည် တစ်ဖက်က ဦးစွာခေါင်းညှိမ့်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကာ အပြန်အလှန်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ယခုအချိန်အထိ နှစ်ဖက်စလုံးက မရပ်တန့်သေးပေ။

ကြားကာလသဘောတူညီချက်သည် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ပျက်ပြယ်သွားခဲ့သည်။

နားလည်မှုစာချွန်လွှာဟု လူသိများသော ဇွန်လသဘောတူညီချက်တွင် စစ်ရေးလုပ်ဆောင်မှုအားလုံးကို ရပ်တန့်ရန်နှင့် စစ်ပွဲကို အပြီးအပိုင်အဆုံးသတ်ရန်နှင့် အီရန်၏ နျူကလီးယားလှုပ်ရှားမှုများနှင့်ပတ်သက်သည့် ရေရှည်အငြင်းပွားမှုကိုဖြေရှင်းရန် သဘောတူညီချက်အတွက် ရက် ၆၀ နောက်ဆုံးထားရန် တောင်းဆိုထားသည်။

၎င်းသည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း အီရန်အား သွားလာရေးလွယ်ကူချောမွေ့စေရန် မရေမရာသောအခန်းကဏ္ဍကို ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ရက် ၆၀ နောက်ဆုံးထားပြီးနောက် အခကြေးငွေကောက်ခံနိုင်ခြေကို ဖွင့်လှစ်ထားခဲ့သည်။ အီရန်သည် ထိုအချက်ကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး ရေလမ်းကြောင်းကို ထိန်းချုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။

သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး တစ်ပတ်အကြာတွင် အီရန်သည် အိုမန်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို အသုံးပြုသည့် သင်္ဘောများကို ပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်စစ်တပ်မှကြီးကြပ်ပြီး တီဟီရန်၏ထိန်းချုပ်မှုမှ ရှောင်ကွင်းရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

အမေရိကန်က အီရန်ကိုတိုက်ခိုက်မှုဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး ဂျော်ဒန်၊ ကူဝိတ်နှင့် ဘာရိန်းကဲ့သို့သော အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့ များကို လက်ခံထားသော အာရပ်နိုင်ငံများကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် အီရန်က လက်စားချေခဲ့သည်။ အမေရိကန်က အီရန်အား ၎င်း၏ရေနံကို နိုင်ငံတကာသို့ ရောင်းချခွင့်ပြုသည့် သဘောတူညီချက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ထုတ်ပြန်ထားသော ကင်းလွတ်ခွင့်များကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ထရမ့်က အီရန်၏ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။

နှစ်ဖက်စလုံးက ဇွန်လသဘောတူညီချက်ကို ချိုးဖောက်သည်ဟု အပြန်အလှန်စွပ်စွဲခဲ့ပြီး ယင်းသဘောတူညီချက်တွင် ဘာမှမကျန်တော့ပေ။

တိုက်ပွဲများသည် နောက်ဆုံးတွင် ငြိမ်သက်သွားခဲ့သည်။ အစ္စရေးနှင့် အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟစ်ဇ်ဘိုလာတို့အကြား လက်ဘနွန်တွင် ဆက်စပ်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် အစ္စရေးတပ်များက နိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ ကြီးမားသောနေရာများကို သိမ်းပိုက်ထားသော်လည်း အများစုမှာ တည်တံ့နေသည်။ ဇွန်လသဘောတူညီချက်အရ လက်ဘနွန်၏ “နယ်မြေတည်တံ့ခိုင်မြဲမှုနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာ” ကို သေချာစေရန်ဖြစ်သည်။

အီရန်အရာရှိများက ဇွန်လတွင် အမေရိကန်နှင့်ညှိနှိုင်းမှုကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး မက်ဆေ့ချ်များကို ကြားခံများမှ ပေးပို့ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ကြသည်။ ထရမ့်က အဓိကတိုက်ခိုက်မှုများကို ခြိမ်း ခြောက်ခြင်းမှ ဆုတ်ခွာပြီးနောက် ဆွေးနွေးပွဲများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် တိုးတက်မှုရှိသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဇွန်လသဘောတူညီချက်ကို ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးရာတွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်ခဲ့သော ပါကစ္စတန်က နောက်ဆုံးရက်မှာ တနင်္လာနေ့ဖြစ်ကြောင်း ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က မှတ်ချက်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းကိုတိုးချဲ့နိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။

“ကျွန်တော်တို့ အခန်းကိုပိတ်လိုက်တာ မဟုတ်ပါဘူး” ဟု နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Tahir Andrabi က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ပါကစ္စတန်သည် နှစ်ဖက်စလုံးကို ညှိနှိုင်းရေးစားပွဲသို့ ခေါ်ဆောင်လာရန် အစွမ်းကုန် ကြိုးပမ်းနေပါသည်။” ဟု ဆိုသည်။

အီရန်ခေါင်းဆောင်များက ရေလက်ကြားကိုစွန့်လွှတ်ရန် ထရမ့်အား ဖိအားပေးနိုင်သည်ဟု ထင်မြင်ကြသည်။

ယခုလအစောပိုင်းတွင် အီရန်သည် ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် တောင်းဆိုချက်များစာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်၏ ပိတ်ဆို့မှုကို ရုပ်သိမ်းခြင်း၊ အီရန်တစ်ဝိုက်မှ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များ ရုပ်သိမ်းခြင်းနှင့် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင်စတင်ခဲ့သော စစ်ပွဲတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ရသော ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများအတွက် လျော်ကြေးပေး ဆောင်ခြင်းတို့ပါဝင်သည်။

ထိုသို့ပင် အီရန်က အိုမန်နှင့် ညှိနှိုင်းနေသော သဘောတူညီချက်မှတစ်ဆင့် ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်မည်ဖြစ်ပြီး အခကြေးငွေများ ကောက်ခံနိုင်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး ရေလက်ကြားသည် စစ်ပွဲမတိုင်မီကကဲ့သို့ ပွင့်လင်းပြီး အခမဲ့ရေလမ်းအဖြစ် ပြန်မဖြစ်တော့ဟု ပြောကြားသည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ယီမင်ရှိ အီရန်ကျောထောက်နောက်ခံပြု ဟူသီသူပုန်များသည် ပင်လယ်နီရှိ ဆော်ဒီရေနံတင်သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ရေလက်ကြားပိတ်ခြင်းကြောင့် ဖိအားအချို့ကို သက်သာစေရန် အသုံးပြုခဲ့သော နောက်ထပ်အရေးပါသော ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခုကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

ထရမ့်က အီရန်၏တောင်းဆိုချက်များကို ပယ်ချခဲ့ပြီး စစ်ပွဲလျော်ကြေးပေးသင့်သည်ဟု တီဟီရန်ကပြောပြီး အမေရိကန်က ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်ထားသည်ဟု ပြောသည်။ အီရန်အုပ်ချုပ်သူများ ဒူးထောက်ဖို့အတွက် စီးပွားရေးဖိအား၊ ပိတ်ဆို့မှုနှင့် ရေရှည်ပိတ်ဆို့မှုများပုံစံကို အားကိုးနေပုံရသည်။

အီရန်စီးပွားရေးသည် စစ်ပွဲနှင့် အထီးကျန်မှုကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့ရပြီး ငွေကြေးဖောင်းပွမှုလည်း မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလက ရက်စက်စွာနှိမ်နင်းခံခဲ့ရသည့် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြမှုများကဲ့သို့ အကျပ်အတည်းများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်။

Ref: apnews.com
ယနေ့ခတ်