ဝါရှင်တန်၊ ဧပြီ ၂၉
ချားလ်စ်ဘုရင် ၃ ၏ အမေရိကန်သို့ခရီးစဉ်သည် အမေရိက၏ ၂၅၀ နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်နေ့၊ အင်္ဂလိပ်-အမေရိကန်ဆက်ဆံရေးခိုင်မြဲမှုနှင့် “အထူးဆက်ဆံရေး” အထိမ်းအမှတ် ပွဲတစ်ခုအတွက် ရည်ရွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းကို ကယ်ဆယ်ရေးမစ်ရှင်တစ်ခုအဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခံထားရသည်။
လက်ရှိ အမေရိကန်-ယူကေ ဆက်ဆံရေးအခြေအနေသည် တင်းမာနေပြီး အီရန်နှင့် အမေရိကန်-အစ္စရေး ပူးတွဲစစ်ပွဲကို အပြည့်အဝထောက်ခံရန် ဗြိတိန်၏တွန့်ဆုတ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် ဘုရင်၏ရည်မှန်းချက်မှာ အင်္ဂါနေ့မွန်းလွဲပိုင်းတွင် ကွန်ဂရက်သို့ ပြောကြားခဲ့သော ပူးတွဲမိန့်ခွန်းဖြင့် ထိုတင်းမာမှုများကို တော်ဝင်ဆွဲဆောင်မှုဖြင့် လျှော့ချရန်ဖြစ်သည်။
ဘုရင်က နှစ်နိုင်ငံအကြား ရာစုနှစ်များစွာကြာ အပြန်အလှန်ဆက်ဆံမှုများကို ဖော်ပြသည့် “ပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်း” အကြောင်း အိမ်ဖြူတော်၏ နိုင်ငံ တော်ပွဲတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
သို့သော် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မ အယ်လီဇဘက် ၂ က ကွန်ဂရက်သို့ပြောကြားခဲ့သော မိန့်ခွန်းနောက်ပိုင်း ကွန်ဂရက်သို့ပြောကြားခဲ့သော ပထမဆုံးတော်ဝင်မိန့်ခွန်းတွင် ဒီမိုကရက်များကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည့် စာကြောင်းအချို့လည်းပါရှိပြီး အိမ်ဖြူတော်တွင် မျက်ခုံးပင့်စေခဲ့သည်။
၁။ မသေချာမရေရာမှုကို ဝန်ခံခြင်း
ဆိုရိုးစကားအတိုင်း ပြဿနာတစ်ခုရှိကြောင်း ဝန်ခံခြင်းသည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ပထမခြေလှမ်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ချားလ်စ်ဘုရင်သည် အမေရိကန်နှင့် ယူကေ နှစ်နိုင်ငံလုံးရင်ဆိုင်ရသည့် “မသေချာမရေရာမှုများစွာရှိသောအချိန်များ” သို့ နက်ရှိုင်းစွာချဉ်းကပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏မိန့်ခွန်းကို စတင်ခဲ့သည်။
သူသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် ဥရောပတွင် ပဋိပက္ခများကိုကျော်လွှားခဲ့ပြီး အမေရိကန်နှင့် ယူကေအကြား မကြာသေးမီက အငြင်းပွားမှုများ၏ အရင်းအမြစ်များ၊ စနေနေ့ညက အိမ်ဖြူတော်သတင်းထောက်များ ညစာစားပွဲကို ပြိုလဲစေခဲ့သော နိုင်ငံရေးအကြမ်းဖက်မှုမျိုးကြောင့် ဒီမိုကရေစီအပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုကိုလည်း ထောက်ပြခဲ့သည်။
ထိုမှစ၍ ဘုရင်သည် အမေရိကန်နှင့် ယူကေတို့သည် အမြဲတမ်းတူညီမှုမရှိခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုရန် ဦးတည်ခဲ့သည်။
“ကျွန်ုပ်တို့၏စိတ်ထဲတွင် ၁၇၇၆ ခုနှစ်၏စိတ်ဓာတ်ဖြင့်” ဟု သူကပြောကြားခဲ့ပြီး “ကျွန်ုပ်တို့သည် အမြဲတမ်းတူညီမည်မဟုတ်ကြောင်း သဘောတူနိုင်ပေမည်”။
သို့သော် ထိုနိုင်ငံနှစ်ခုသည် စည်းလုံးညီညွတ်နေချိန်တွင် “ကျွန်ုပ်တို့၏ ပြည်သူများအတွက်သာမက ပြည်သူအားလုံးအတွက်ပါ” ကြီးကျယ်သောအရာများကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်ဟူသော သူ၏နိဂုံးချုပ်ချက်အတွက် အားလုံးသည် ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခုသာဖြစ်သည်။
၂။ အမေရိကန် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့်ပတ်သက်သည့် သတိပေးချက်
ဘုရင်ချားလ်စ်က အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် “စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ချိန်ခွင်လျှာညှိခြင်းအပေါ် မူတည်သည်” ဟူသော ဗြိတိသျှဥပဒေအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် အခြေခံမူတစ်ခုဖြစ်လာသည့် မဂ္ဂနာကာတာတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားကြောင်း မှတ်ချက်ပြုသောအခါ သူသည် လှည့်ကွက်တစ်ခုဖြင့် မတ်တပ်ရပ်လက်ခုပ်တီးခြင်းကို ထပ်မံရရှိခဲ့သည်။
အားပေးသံများသည် လွှတ်တော်၏ ဒီမိုကရက်တစ်ဘက်မှစတင်ခဲ့ပြီး အခန်းတစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။
ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကိုဝေဖန်သည့် လက်ဝဲယိမ်းများသည် သမ္မတအား အာဏာအလွဲသုံးစားပြုမှုအဖြစ် မြင်သည့်အရာအတွက် မကြာခဏရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။
သမ္မတသည် တင်းကျပ်သော စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ချိန်ခွင်လျှာညှိခြင်းအပေါ် လိုက်နာသင့်သည်ဟူသော ခံစားချက်သည် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်အတွင်း တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာသောလူများကို ဆွဲဆောင်ခဲ့သော “ဘုရင်မရှိ” စုဝေးမှုများ၏ နောက်ကွယ်မှ လှုံ့ဆော်မှုခံစားချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဘုရင်သည် ၎င်း၏မိန့်ခွန်းကို အဆုံးသတ်လိုက်သောအခါ သူ၏နောက်ဆုံးစာကြောင်းတစ်ကြောင်းသည် ဒီမိုကရက်တစ်ဘက်မှ သဘောတူညီမှုနှင့် စိုးရိမ်မှုနှစ်မျိုးလုံးဖြင့် ညည်းညူသံအချို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
“အမေရိကန်၏စကားလုံးများသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးကတည်းကကဲ့သို့ အလေးချိန်နှင့် အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်” ဟု ဘုရင်ကပြောကြားခဲ့သည်။ “ဤကြီးကျယ်သောနိုင်ငံ၏ လုပ်ဆောင် ချက်များသည် ပို၍ပင်အရေးကြီးပါသည်။” ဟု ဆိုသည်။
ဒီမိုကရက်များသည် ထရမ့်၏စကားများနှင့် သူပြောပုံပြောနည်းအပြင် သူ့၏လုပ်ရပ်များကို မကြာခဏဝေဖန်လေ့ရှိကြသည်။
ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြစ်စေ၊ မရည်ရွယ်ဘဲဖြစ်စေ၊ ပရိသတ်ထဲမှ လစ်ဘရယ်ဝါဒီများက ဘုရင်ဟာ နိုင်ငံတော်အတွက် သတိပေးသတင်းစကား ပေးပို့နေသည်ဟု မြင်ကြပုံရသည်။ ၎င်းတို့၏ “ဘုရင်မရှိ” ဆိုသည့် ခံစားချက်ကိုဖော်ပြရန် အခွင့်အရေးကို ထပ်မံပေးဆောင်နေသည်။
၃။ နေတိုးနဲ့ အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ထောက်ခံခြင်း
အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဟောင်း ဟင်နရီ ကစ်ဆင်းဂျား၏ ပြောကြားချက်ကို ကိုးကားပြီး အတ္တလန္တိတ် မိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေးအကြောင်း ဘုရင်ကပြောကြားခဲ့ပြီး အမေရိကန်၏ ဥရောပမဟာမိတ်များကြား ပထမဆုံးအကြိမ်မဟုတ်ဘဲ နေတိုးသည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတစ်ခုကိုကာကွယ်ရန် တစ်ခုတည်းသောလှုပ်ရှားမှုသည် အယ်လ်ခိုင်ဒါ၏ ၉/၁၁ အကြမ်း ဖက်တိုက်ခိုက်မှုအပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။
ထရမ့်က ဘုရင့်နိုင်ငံအတွက် ဂုဏ်ယူစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဗြိတိသျှရေတပ်ကို လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။ သူက သူတို့၏သင်္ဘောများကို “ကစားစရာ” များဟုခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ လေယာဉ်တင်သင်္ဘောများက “အလုပ်မလုပ်ဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
တော်ဝင်ရေတပ်တွင် ငါးနှစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ချားလ်စ်ဘုရင်သည် ၎င်း၏တာဝန်ထမ်းဆောင်ချိန်အကြောင်းကို အတိအကျဖော်ပြခဲ့ပြီး နှစ်နိုင်ငံအကြား လုံခြုံရေးနှင့် ထောက်လှမ်းရေးဆက်ဆံရေး၏ အကျိုးကျေးဇူးများကို မှတ်ချက်ပေးရန် ဝင်ပေါက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ပြရန် နည်းလမ်းတစ်ခုကိုပင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းသည် သူ၏ ရေရှည်စိုးရိမ်ပူပန်မှုတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။
“အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အနက်ဆုံးနေရာမှသည် အာတိတ်ဒေသ၏ ဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်စွာ အရည်ပျော်နေသော ရေခဲပြင်များအထိ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များနှင့် ၎င်း၏မဟာမိတ်များ၏ ကတိက ဝတ်နှင့် ကျွမ်းကျင်မှုသည် နေတိုး၏အဓိကအချက်ဖြစ်ပြီး အချင်းချင်း၏ ကာကွယ်ရေး၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ နိုင်ငံသားများနှင့် အကျိုးစီးပွားများကို ကာကွယ်ရန်၊ မြောက်အမေရိကန်များနှင့် ဥရောပသားများကို ကျွန်ုပ်တို့၏ဘုံရန်သူများထံမှ ဘေးကင်းစေရန် ကတိပြုထားသည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
၄။ အက်ပ်စတိန်း၏ သားကောင်များအကြောင်း မဖော်ပြပါ
နိုင်ငံတကာ နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို ချန်လှပ်ထားလျှင် ချားလ်စ်ဘုရင်၏ ခရီးစဉ်နှင့်ပတ်သက်သည့် အကြီးမားဆုံးမေးခွန်းတစ်ခုမှာ သူ၏မှတ်ချက်များတွင် ဂျက်ဖရီအက်ပ်စတိန်းကို ရည်ညွှန်းမည်လား သို့မဟုတ် ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူ၏ သားကောင်များကို မိန့်ခွန်းပြောကြားမည်လားဆိုသည့် မေးခွန်းဖြစ်သည်။
သူမပြောခဲ့ပါ။
အနီးစပ်ဆုံးချဉ်းကပ်မှုမှာ “ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့လူ့အဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုလုံးတွင် ဝမ်းနည်းဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် တည်ရှိနေသော အချို့သောဝေဒနာများ၏ သားကောင်များကို ထောက် ပံ့ရန်” ဟု လိုအပ်ချက်ကို စောင်းမြောင်းပြောဆိုခြင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်။
ပြီးခဲ့သည့်နှစ်က ထရမ့်အစိုးရ၏ ကန့်ကွက်မှုများကြားတွင် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်သည် အက်ပ်စတိန်း စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုနှင့်ဆက်စပ်သော အမေရိကန်အစိုးရ၏ ဖိုင်များကို ထုတ်ပြန်ရန် အမိန့်ပေးသည့် ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။
ထိုဖိုင်များက အက်ပ်စတိန်းသည် အမေရိကန်ဆိုင်ရာ UK သံအမတ်ဟောင်း ပီတာ မန်ဒယ်ဆန်နှင့် ဘုရင်၏ညီ အင်ဒရူး မောင့်ဘက်တန်-ဝင်ဆာအပါအဝင် ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး အာ ဏာရှိသူများနှင့်ဆက်သွယ်မှု နက်ရှိုင်းခြင်းအကြောင်း ဖော်ထုတ်မှုအသစ်များကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။
ယခုအချိန်အထိ အက်ပ်စတိန်းဇာတ်လမ်းသည် လက်ရှိနိုင်ငံရေးအာဏာရှိသူ အနည်းငယ်သာ ဆိုးကျိုးများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် အမေရိကန်နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက UK တွင် ပိုမိုကြီးမားသော အကျိုးဆက်များ ရှိခဲ့သည်။
မိန့်ခွန်းအတွင်း ထိုအကြောင်းအရာမပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ပြဿနာသည် သတင်းခေါင်းစဉ်များမှ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိသေးဘဲ အမေရိကန်တွင် အပြည့်အစုံထွက်ပေါ်လာရန် ရှိနေနိုင်သေးသည်။
၅။ တော်ဝင်ဟာသ အနည်းငယ်
ဘုရင်၏ ရည်မှန်းချက်များလေးနက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားလျှင် အမေရိကန်-ယူကေဆက်ဆံရေး၏ အနာဂတ်ကို ထိခိုက်စေသည်ထက်မနည်း သူ၏မိန့်ခွန်းသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်သည်။
သူက အမေရိကန်နှင့် အင်္ဂလန်တွင် “ဘာသာစကားတစ်ခုကလွဲလို့” အရာအားလုံးတူညီသည်ဆိုသည့် Oscar Wilde ၏စကားကို မကြာခဏကိုးကားလေ့ရှိပြီး မှားယွင်းကိုးကားထားသည့် စကားနှင့်စတင်ခဲ့သည်။
ဘုရင်က ဝက်စ်မင်စတာတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားသည့်အခါ “ဓားစာခံ” အဖြစ် ဖမ်းဆီးခံထားရသည့် ဗြိတိသျှပါလီမန်အမတ်အကြောင်း ဟာသလုပ်ခဲ့ပြီး လွှတ်တော်အမတ်များထဲက တစ်ယောက်ယောက်က ဒီနေ့မှာ ဒီလိုအလုပ်အတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်ခဲ့သလားဟု တွေးမိခဲ့သည်။
လတ်တလောတွင် အမေရိကန်နှင့် ယူကေကြား တင်းမာမှုများရှိနိုင်သော်လည်း အင်္ဂါနေ့တွင် ဘုရင်က ရေခဲပြင်ဆက်ဆံရေးကို အောင်မြင်စွာချိုးဖျက်နိုင်ပုံရသည်။
Ref: bbc.com
ယနေ့ခေတ်
ချားလ်စ်ဘုရင်၏ အမေရိကန်ကွန်ဂရက်သို့ ပြောကြားခဲ့သော သမိုင်းဝင်မိန့်ခွန်းမှ ကောက်နှုတ်ချက်ငါးချက် အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်