ဒူဘိုင်း၊ ဧပြီ ၉
အစ္စရေးသည် ကြာသပတေးနေ့တွင် လက်ဘနွန်ရှိပစ်မှတ်များကို ထပ်မံဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ၎င်း၏အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် လူ ၂၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ အစ္စရေးသည် ဒေါ်နယ်ထရမ့်၏ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို တော်ပီဒိုဖြင့်ပစ်ခတ်မည်ဟု အစောပိုင်းက ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။
အီရန်ညှိနှိုင်းရေးမှူးများသည် အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် စနေနေ့တွင်တွေ့ဆုံရန် စီစဉ်ထားသည်။ စစ်ပွဲ၏ ပထမဆုံးငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲအတွက် ကြာသပတေးနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် ပါကစ္စတန်သို့ထွက်ခွာမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
သို့သော် အီရန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအား ပိတ်ဆို့ထားခြင်းကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သည့် လက္ခဏာမတွေ့ရဘဲ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အဆိုးရွားဆုံး စွမ်းအင်ထောက်ပံ့မှုများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အစ္စရေးသည် လက်ဘနွန်ကို တိုက်ခိုက်နေသရွေ့ သဘောတူညီချက်ရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း တီဟီရန်က ပြောကြားသည်။
ရေနံပြတ်လပ်မှုကြောင့် ဥရောပနှင့် အာရှ ရေနံချက်စက်ရုံများတွင် ရေနံတစ်စည်လျှင် ဒေါ်လာ ၁၅၀ နီးပါးအထိ စံချိန်တင်မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ဂျက်လေယာဉ်လောင်စာကဲ့သို့သော ထုတ်ကုန်အချို့အတွက် ဈေးနှုန်းများပင် မြင့်မားခဲ့သည်။
တီဟီရန်၏မဟာမိတ် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ကို အမြစ်ဖြတ်ရန် အီရန်အပေါ် စစ်ပွဲဆင်နွှဲနေစဉ်အတွင်း ပြီးခဲ့သည့်လက လက်ဘနွန်ကို ကျူးကျော်ခဲ့သော အစ္စရေးက အင်္ဂါနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် ထရမ့်ကြေညာခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင် ၎င်းတို့မပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ဝါရှင်တန်ကလည်း လက်ဘနွန်သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတွင်မပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ကြားဝင်စေ့စပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော အီရန်နှင့် ပါကစ္စတန်တို့က ၎င်းသည် သဘောတူညီချက်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။ ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်အပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် လက်ဘနွန်အ ထိ တိုးချဲ့သင့်ကြောင်း ပြောကြားသည်။
ဆွေးနွေးမှုများအကြောင်း သိရှိသော ပါကစ္စတန်သတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက ပါကစ္စတန်သည် လက်ဘနွန်နှင့် ယီမင်အတွက် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးလုပ်ဆောင် နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး “လာမည့်ဆွေးနွေးပွဲများအတွင်း ဆွေးနွေးမည်ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ဖြေရှင်းပေးမည်” ဟု ပြောကြားသည်။
အစ္စရေးသည် ဘေရွတ်မြို့တောင်ပိုင်း ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များကို သန်းခေါင်ယံမတိုင်မီနှင့် မိုးသောက်ချိန်တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ကြာသပတေးနေ့နံနက်တွင် တောင်ပိုင်းရှိ မြို့များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း လက်ဘနွန်နိုင်ငံပိုင်မီဒီယာက ပြောကြားသည်။
အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့်အညီ အစ္စရေးအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ကနဦးကပြောကြားခဲ့သော ဟစ်ဇ်ဘိုလာက ကြာသပတေးနေ့နံနက်တွင် ပြန်လည်စတင်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်မှုတစ်ကြိမ်နှင့် တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်ရှိ အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များကို နှစ်ကြိမ်ပစ်ခတ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားသည်။
ဘေရွတ်ဆေးရုံများတွင် မိသားစုဝင်များသည် သေဆုံးသူများ၏များကို ဖော်ထုတ်ရန် ကြာသပတေးနေ့တွင် စုဝေးခဲ့ကြပြီး အရပ်သားများအား ထုံးစံအတိုင်း သတိမပေးဘဲ လူဦးရေထူထပ်သောနေရာများကို တိုက်ခိုက်မှုများမှ အပျက်အစီးများအောက်တွင် ပိတ်မိနေသူများကို ကယ်တင်ရန် ကယ်ဆယ်ရေးသမားများသည် ညလုံးပေါက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။
“ဒါက ကျွန်တော့်နေရာ၊ ဒါက ကျွန်တော့်အိမ်၊ ကျွန်တော် ဒီမှာ ၅၁ နှစ်ကျော် နေထိုင်လာခဲ့တယ်။ ဒါကြောင့် အရာအားလုံးပျက်စီးသွားပြီ။ မြင်လား” ဟု တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဘေရွတ်ရှိ ၎င်း၏နေအိမ်မှ ကွဲအက်နေသော ဖန်ခွက်များနှင့် အပျက်အစီးများကို ကောက်ယူရင်း နိမ်းချက်ဘိုက ပြောကြားသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံသည် အမျိုးသားဝမ်းနည်းကြေကွဲမှုနေ့ကို ကြေညာခဲ့ပြီး ပြည်နယ်ရုံးများကိုပိတ်ခဲ့သည်။ ဘေရွတ်မြို့လယ်ရှိ ဈာပနတစ်ခုတွင် ဝမ်းနည်းပူဆွေးသူများသည် သေဆုံးသူတစ်ဦးကို မြှုပ်နှံရန် တိတ်ဆိတ်စွာ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ သူ့ဇနီးသည် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုမှ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး ထက်ပိုင်းပြတ်နေသည့် အဆောက်အအုံ၏ အပေါ်ထပ်တွင် နာရီပေါင်းများစွာ ပိတ်မိနေခဲ့သည်။
အီရန်ဒုတိယနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆာအိဒ် ခါတစ်ဘ်ဇာဒက်က လက်ဘနွန်နိုင်ငံအပေါ် အစ္စရေး၏တိုက်ခိုက်မှုများသည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို “ပြင်းထန်စွာချိုးဖောက်ခြင်း” ဖြစ်ကြောင်း BBC ရေဒီယိုသို့ ပြောကြားသည်။
အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ခြောက်ပတ်ကြာရပ်ဆိုင်းခြင်းကို ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များအတွက် လုံးဝအောင်ပွဲအဖြစ် ပုံဖော်ထားသည့်အီရန်တွင် စစ်ပွဲ၏ပထမနေ့တွင် ကျဆုံးခဲ့သော အဓိပတိခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီအတွက် ၄၀ ရက်ကြာ ဝမ်းနည်းကြေကွဲမှုကို အောက်မေ့ပွဲပြုလုပ်ရန် လူအုပ်ကြီးရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
တီဟီရန်၊ ကာမန်ရှာ၊ ယာဇ်နှင့် ဇာဟီဒန်တို့တွင် လူအုပ်ကြီးများကိုစုဝေးခဲ့ပြီး ဝမ်းနည်းကြေကွဲသူများသည် အီရန်အလံများ၊ ခါမေနီနှင့် ၎င်း၏သား မိုဂျ်တာဘာတို့၏ ပုံတူများကို ကိုင်ဆောင်ကာ အနက်ရောင်ဝတ်စုံများဖြင့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲမှုကို ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ အထိမ်းအမှတ်ဆိုင်းဘုတ်ကြီးများကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး အဆောက်အအုံတစ်ခုတွင် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၏ ကြီးမားသောအလံကို ချိတ်ဆွဲထားသည်။
ခြောက်ပတ်ကြာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် စီးပွားရေးအကျိုးဆက်များက ၎င်း၏သမ္မတသက်တမ်းကို ထိခိုက်စေခြင်းမပြုမီ ထရမ့်သည် လမ်းကြောင်းပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ အပစ်အ ခတ်ရပ်စဲရေး ကြေညာချက်သည် အနာဂတ်တွင် ရေနံပို့ဆောင်ရန် ငွေကြေးစာချုပ်များအပေါ်အခြေခံ၍ ရေနံဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာထောက်ပံ့မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံ ပိတ်မိနေဆဲဖြစ်သောကြောင့် ရေနံနှင့် လောင်စာဆီဈေးနှုန်းများသည် မြင့်တက်နေဆဲဖြစ်သည်။
ဥရောပနှင့် အာရှနိုင်ငံများသည် ယခုအချိန်အထိ အဆိုးရွားဆုံးထိခိုက်ခဲ့ရသော်လည်း အမေရိကန်၏ ဒီဇယ်လက်လီဈေးနှုန်းသည် ကြာသပတေးနေ့တွင် တစ်ဂါလံလျှင် ဒေါ်လာ ၅.၆၉ အထိမြင့်တက်ခဲ့ပြီး အမြင့်ဆုံးဈေးနှုန်းထက် ၁၃ ဆင့်သာ လျော့နည်းသည်။
ထရမ့်သည် ရေလက်ကြားကိုမဖွင့်ပေးပါက အီရန်၏ “ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုလုံး” ကို ဖျက်ဆီးရန် သတ်မှတ်ထားသည့် နောက်ဆုံးရက်မတိုင်မီ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြေညာခဲ့သည်။
အီရန်က လိုက်နာမှုမရှိပါက “‘ပစ်ခတ်မှုသည်’ ယခင်က မြင်ဖူးသမျှထက် ပိုကြီးမား၊ ပိုကောင်းပြီး ပိုမိုအားကောင်းလိမ့်မည်” ဟု လူမှုကွန်ရက်တွင် တင်ခဲ့သည်။ ထရမ့်က အောင်ပွဲခံကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း ဝါရှင်တန်သည် စစ်ပွဲအစပိုင်းတွင် အီရန်၏ အိမ်နီးချင်းများကို တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမပြုဘဲ၊ အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအ စဉ်ကို ဖျက်ဆီးရန်နှင့် အခြေအနေကောင်းများ ဖန်တီးရန်ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်များ မအောင်မြင်ခဲ့ပါ။
အီရန်လူမျိုးများကသာ ၎င်းတို့၏အစိုးရကို ဖြုတ်ချရန် ပိုမိုလွယ်ကူစေမည်ဖြစ်သည်။
အီရန်တွင် အိမ်နီးချင်းများကို ပစ်ခတ်နိုင်သော ဒုံးကျည်များနှင့် ဒရုန်းများ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး လက်နက်အဆင့်နီးပါး ကြွယ်ဝသော ယူရေနီယမ် ၄၀၀ ကီလိုဂရမ် (ပေါင် ၉၀၀) ကျော်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားဆဲဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သောလအနည်းငယ်က ကြီးမားသောအုံကြွမှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော အုပ်ချုပ်သူများသည် ပြည်သူများ၏ စနစ်တကျဆန့်ကျင်မှု ကြုံတွေ့ရခြင်းမရှိဘဲ အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည်။
ဝါရှင်တန်၏ မဟာမိတ်များကို ကာကွယ်ရန်နှင့် သင်္ဘောတင်ပို့မှုများကို ကာကွယ်ရန် ဒေသတွင်းတွင် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ အမေရိကန်စစ်တပ် အများအပြားရှိနေသော်လည်း အီရန်သည် ရေလက်ကြားအား ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
Ref: reuters.com
ယနေ့ခေတ်
အစ္စရေးက ကြာသပတေးနေ့တွင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံကို ထပ်မံတိုက်ခိုက် အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်