ပါရီ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈
အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် အစ္စလာမ်မစ်တော်လှန်ရေးနှင့် တီဟီရန်ရှိ အမေရိကန်သံရုံးတွင် ဓားစာခံအကျပ်အတည်းနောက်ပိုင်း ရန်သူများဖြစ်ခဲ့သည်။
စနေနေ့တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုများသည် ပဋိပက္ခများစွာတွင် နောက်ဆုံးဖြစ်ရပ်များသာဖြစ်သည်။
၁၉၇၉-ဓားစာခံအကျပ်အတည်း
၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တွင် ဆေးကုသမှုခံယူနေသည့် ရာထူးမှဖယ်ရှားခံရသော အီရန်ဘုရင် မိုဟာမက်ရီဇာ ပါလာဗီအား လွှဲပြောင်းပေးရန် တောင်းဆိုသော ကျောင်းသားလှုပ်ရှားသူများတွင် တီဟီရန်ရှိ အမေရိကန်သံရုံးဝန်ထမ်းများကို ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားခဲ့သည်။
ဤလှုပ်ရှားမှုသည် အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံတည်ထောင်ပြီး ခုနစ်လအကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဓားစာခံ ၅၂ ဦးခန့်ကို ၄၄၄ ရက်ကြာ ဖမ်းဆီးထားခဲ့သည်။
၁၉၈၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ဝါရှင်တန်သည် အီရန်နှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးဖြတ်တောက်ပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ခရီးသွားလာရေးအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ်ခဲ့သည်။ ကိုးလအကြာတွင် နောက်ဆုံးဓားစာခံများကို လွှတ်ပေးခဲ့သည်။
၂၀၀၂- မိစ္ဆာဝင်ရိုးတန်း
၁၉၉၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဘီလ်ကလင်တန်သည် အီရန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို လုံးဝပိတ်ပင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး အီရန်သည် အကြမ်း ဖက်ဝါဒကို ထောက်ခံသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။
အမေရိကန်သည် ဟစ်ဇ်ဘိုလာ၊ ဟားမတ်စ်နှင့် ပါလက်စတိုင်း အစ္စလာမ်ဂျီဟတ်အပါအဝင် ဒေသတွင်းစစ်သွေးကြွအဖွဲ့များကို အီရန်ကထောက်ခံကြောင်း ကိုးကားဖော်ပြခဲ့သည်။
အီရန်၏ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကဏ္ဍတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသော နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။
၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဂျော့ခ်ျဒဗလျူဘုရှ်က အီရန်၊ အီရတ်နှင့် မြောက်ကိုရီးယားတို့သည် အကြမ်းဖက်ဝါဒကိုထောက်ခံသော မိစ္ဆာဝင်ရိုးတန်းတွင်ပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် အမေရိကန်သည် အီရန်၏ထိပ်တန်းစစ်အင်အားစုဖြစ်သော အစ္စလာမ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ကို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။
၂၀၁၈- အမေရိကန်သည် နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်
၂၀၀၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းတွင် အီရန်၌မကြေငြာထားသော နျူကလီးယားနေရာများရှိနေကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုများကြောင့် တီဟီရန်သည် နျူကလီးယားလက်နက်များထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးစားနေကြောင်း စိုးရိမ်မှုများပေါ်ပေါက်စေခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့က ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
၂၀၁၁ ခုနှစ် ကုလသမဂ္ဂ နျူကလီးယားစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ IAEA ၏ အစီရင်ခံစာတွင် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ထောက်လှမ်းရေးအချက်အလက်များကို ကျယ်ပြန့်စွာစုစည်းထားပြီး အီရန်သည် အနည်းဆုံး ၂၀၀၃ ခုနှစ်အထိ “နျူကလီးယား ပေါက်ကွဲစေတတ်သောပစ္စည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်။
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အီရန်သမ္မတ မာမွတ် အာမက်ဒီနီဂျက်သည် ယူရေနီယမ်ကြွယ်ဝမှု ရပ်တန့်ထားခြင်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ တီဟီရန်က ၎င်း၏နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် အ ရပ်ဘက်ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်သာဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာပြောကြားခဲ့သည်။
ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအကြာတွင် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးခြောက်နိုင်ငံဖြစ်သည့် တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ရုရှား၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့က အီရန်၏ နျူကလီး ယားအစီအစဉ်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို ဗီယင်နာတွင်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။
၎င်းသည် တီဟီရန်အား အဏုမြူဗုံးမပြုလုပ်ကြောင်း အာမခံချက်အတွက် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည်။ အဆိုပါသဘောတူညီချက်ကို ကုလသမဂ္ဂက ထောက် ခံထားသည်။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် သဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အီရန်နှင့်ဆက်စပ်နေသော ကုမ္ပဏီများအပေါ် ပိတ်ဆို့မှုများကို ပြန်လည်ချမှတ်ခဲ့သည်။
တစ်နှစ်အကြာတွင် အီရန်သည် သဘောတူညီချက်အရ ၎င်း၏ကတိကဝတ်အချို့ကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။
သံတမန်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများသည် အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပေ။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ ပိတ်ဆို့မှုများကို ပြန်လည်ချမှတ်ခဲ့သည်။ သဘောတူညီချက်သည် အောက်တိုဘာလတွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်သည်။
၂၀၂၀-ထိပ်တန်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးသေဆုံး
၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်သည် အီရန်ထိပ်တန်းဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခိုင်ဆမ် ဆော်လေမာနီကို ဘဂ္ဂဒက်တွင် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။
ထရမ့်က ဆော်လေမာနီသည် အီရတ်ရှိ အမေရိကန်သံတမန်များနှင့် တပ်ဖွဲ့များအပေါ် တိုက်ခိုက်ရန်စီစဉ်နေမှုသည် နီးကပ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
အီရန်သည် အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များကို လက်ခံကျင်းပသည့် အီရတ်အခြေစိုက်စခန်းများကို ဒုံးကျည်များဖြင့် လက်စားချေတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
၂၀၂၅- နျူကလီးယားနေရာများကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်
အစ္စရေးနှင့် အီရန်အကြား ၁၂ ရက်ကြာစစ်ပွဲအတွင်း အမေရိကန်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အီရန်၏ အဓိကနျူကလီးယားနေရာသုံးခုကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
ထရမ့်က ထိုနေရာများကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်ပြီဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု၏ အမှန်တကယ်ပမာဏကို မသိရသေးပါ။
၂၀၂၆- ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာမန်ဒါ
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင်စတင်ခဲ့သည့် ကြီးမားသော ဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုအပေါ် သွေးထွက်သံယို နှိမ်နင်းမှုအတွက် ထရမ့်သည် အီရန်ကိုတိုက်ခိုက်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းခြိမ်းခြောက်မှုများ၏ အာရုံစိုက်မှုမှာ မကြာမီတွင် တီဟီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။
ထရမ့်က အမေရိကန်ရေတပ်ကို ဒေသတွင်းသို့စေလွှတ်သည်။
နှစ်နိုင်ငံသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ အစောပိုင်းက အိုမန်နိုင်ငံ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုအောက်တွင် သွယ်ဝိုက်ဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်စတင်သည်။
ဝါရှင်တန်က အီရန်အားတိုက်ခိုက်မှုများကို ရှောင်ရှားရန် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ညှိနှိုင်းရန် တိုက်တွန်းသည်။ တီဟီရန်က ဆွေးနွေးပွဲများကို ၎င်း၏နျူကလီးယားအစီအစဉ်အ တွက်သာ ကန့်သတ်လိုပြီး၊ ဝါရှင်တန်က အီရန်၏ ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များနှင့် ဒေသတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအပေါ် ပံ့ပိုးမှုများကိုပါ လွှမ်းခြုံစေလိုသည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်တွင် ထရမ့်က သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရှိရန် ၁၀ ရက်၊ ၁၅ ရက်၊ အများဆုံးအချိန်ပေးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး မဟုတ်ပါက မကောင်းသောအရာများ ဖြစ်ပွားလိမ့်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အစ္စရေးက အီရန်ကိုတိုက်ခိုက်စဉ် “အဓိကတိုက်ခိုက်ရေး စစ်ဆင်ရေးများ စတင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။
Ref: channelnewsasia.com
#ယနေ့ခေတ်
အမေရိကန်-အီရန်- နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်စုကျော် ရန်ငြိုး အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်