ဝါရှင်တန်၊ ဇွန် ၉
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အစ္စရေးအနေဖြင့် အီရန်နှင့် စစ်ပွဲ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပါက မိမိဘာသာတိုက်ခိုက်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။
အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့သည် ဧပြီလတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စတင်အသက်ဝင်ပြီးနောက်ပိုင်း အပြင်းထန်ဆုံးတင်းမာမှုများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားပြီး အပစ်အခတ်ရပ်ဆိုင်းမည်ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီးနောက် တနင်္လာနေ့တွင် သတိပေးချက်ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
နေတန်ယာဟုအပေါ် ပိုမိုဒေါသထွက်လာသည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါ်နေသော ထရမ့်က နှစ်ဖက်စလုံးက ပစ်ခတ်မှုရပ်တန့်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် နောက်ဆုံးညှိနှိုင်းမှုများကို မသိနားမလည်မှု သို့မဟုတ် မိုက်မဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာလည်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သွားမည်ဟု ပြောကြားသည်။
မီဒီယာသတင်းများအရ နေတန်ယာဟုကိုလည်း ဖုန်းခေါ်ဆိုပြီး တိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်တန့်ရန် ပြောကြားခဲ့သည်။
Axios နှင့်အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ထရမ့်က စစ်ပွဲဆက်လက်ဖြစ်ပွားခြင်း၏ အကျိုးဆက်များအကြောင်း နေတန်ယာဟုအား သတိပေးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားသည်။
“ ကျွန်တော်က ‘ဘီဘီ၊ မင်းသတိထားပါ၊ မဟုတ်ရင် မကြာခင် မင်းတစ်ယောက်တည်း ရပ်တည်ရလိမ့်မယ်’ လို့ ပြောခဲ့တယ်” ဟု ထရမ့်က ပြောကြားသည်။
လက်ဘနွန်မြို့တော်ဘေရွတ်ကို အစ္စရေးကဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပဋိပက္ခများ စတင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်သည် လက်ဘနွန်တွင် တိုက်ပွဲများအဆုံးသတ်ရန် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းမူတည်သည်ဟု ကြာမြင့်စွာကတည်းက ပြောကြားခဲ့သော အီရန်သည် မြောက်ပိုင်းအစ္စရေးသို့ ဒုံးကျည်များဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။
ထရမ့်သည် တနင်္ဂနွေနေ့ညနေပိုင်းတွင် နေတန်ယာဟုထံ ဖုန်းခေါ်ဆိုပြီး လက်စားမချေရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်ဟု သတင်းများထွက်ပေါအခဲ့သော်လည်း အစ္စရေးသည် တနင်္လာနေ့အစောပိုင်းတွင် အီရန်ကို တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးတပ်ဖွဲ့များသည် အီရန်လေကြောင်းကာကွယ်ရေးစနစ်များနှင့် ရေနံဓာတုစက်ရုံတစ်ခုကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အီရန်ကလည်း ဟိုင်ဖာရှိ အလားတူစက်ရုံတစ်ခုကို တိုက်ခိုက်ကာ အစ္စရေးလေတပ်စခန်းနှစ်ခုကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဒုံးကျည်အများစုကို သိမ်းပိုက်ထားသော အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် အစ္စရေးက ကြားဖြတ်ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်။
ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့စတင်ခဲ့သောစစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်ရန် ထရမ့်၏ တွန်းအားပေးမှုမှာ ရှုပ်ထွေးစေခဲ့သည်။ ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသည် စစ်ပွဲတစ်ခုလုံးကို ရပ်တန့်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသတွင် ပဋိပက္ခများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲဖြစ်သည်။
နေတန်ယာဟုက ရုပ်မြင်သံကြားမှထုတ်လွှင့်သော ကြေညာချက်တစ်ခုတွင် “အစ္စရေးတွင် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ခုခံကာကွယ်ခွင့် အပြည့်အဝရှိပြီး လိုအပ်သလို ကျင့်သုံးနေသည်” ဟု ထရမ့်အား ပြောကြားခဲ့သည်။
“အခုအချိန်မှာ ရှေ့တန်းကမီးကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပါပြီ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ တီဟီရန်မှာရှိတဲ့ အကြမ်းဖက်အစိုးရကို ကျွန်တော်တို့တိုက်ခိုက်ပြီးတဲ့နောက်မှာ ကျွန်တော်တို့ကို တိုက် ခိုက်တာ ရပ်တန့်သွားလို့ပါ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားသည်။
အီရန်က “ကျွန်ုပ်တို့အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ပြန်လည်ပြုလုပ်သည့်အမှားကို ပြုလုပ်ပါက ကျွန်ုပ်တို့သည် အပြည့်အဝတုံ့ပြန်မည်” ဟု နေတန်ယာဟုက သတိပေးခဲ့သည်။
ဝါရှင်တန်ရှိ အစ္စရေးသံအမတ်ကြီး ယဲချီယယ် လိုက်တာက အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးခေါင်းဆောင်များအကြား တင်းမာမှုသတင်းများကိုလျှော့ချခဲ့ပြီး “တစ်ခါတစ်ရံတွင် ချစ်သူများသည် ရန်ဖြစ်တတ်သည်” ဟု Fox News သို့ ပြောကြားသည်။
နေတန်ယာဟုသည် ထရမ့်၏တောင်းဆိုချက်အရ “တင်းမားမှုကိုလျှော့ချရန်” ဆုံးဖြတ်ခဲ့သော်လည်း အစ္စရေးသည် “တုံ့ပြန်မှုမရှိဘဲ ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံထဲသို့ ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်များကို စုပ်ယူ၍မရ” ကြောင်း အမေရိကန်သမ္မတ ကောင်းစွာနားလည်သည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားသည်။
အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီက တင်းမာမှုမြင့်တက်လာခြင်းအတွက် ဝါရှင်တန်ကို အပြစ်တင်ခဲ့သည်။
“အမေရိကန်သည် တိုက်ရိုက်တာဝန်ရှိသည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ “၎င်းတို့သည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးပွဲများတွင် ပါဝင်သူများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အပစ်အ ခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်သည့် မည်သည့်လုပ်ရပ်မဆို၊ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားရှိ သင်္ဘောများကိုကြားဖြတ်ခြင်း၊ အစ္စရေးမှ တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်ကို ပစ်မှတ်ထားခြင်း သို့မဟုတ် အခြားဖြစ်ရပ်တစ်ခုခုသည် ဒေသတွင်း တင်းမာမှုမြင့်တက်လာမှုအတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို တိုက်ရိုက်တာဝန်ရှိစေမည်ဖြစ်သည်။” ဟု ဆိုသည်။
အီရန်၏ ဒုတိယသမ္မတ မိုဟာမက် ရီဇာ အာရက်ဖ်က အစ္စရေးအပေါ် စစ်ဆင်ရေးကို နာဆာ သို့မဟုတ် အောင်ပွဲဟု အမည်ပေးထားပြီး “အင်အားကြီး အီရန်ထံမှ တားဆီးမှုအဆင့်သစ်” ကို ပြသခဲ့ပြီး အစ္စရေးသည် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် “ထပ်မံတောင်းပန်ရန် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံရ” ကြောင်း ပြောကြားသည်။
နောက်ကွယ်တွင် သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ ကြိုးပမ်းမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေသည်။
အီရန်သမ္မတ မာဆွတ် ပီဇက်ရှ်ကီယန်က တီဟီရန်သည် “ညှိနှိုင်းရေးစားပွဲတွင်” ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဆိုခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာ အီရန်သံအမတ်ကြီး အမီယာ ဆာအိဒ် အီရာဗာနီက ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့သည် ပါကစ္စတန်မှတစ်ဆင့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုအတွက် “ကြားခံအဖြစ်တင်ပြပြီး အမြင်များဖလှယ်” နေကြောင်း X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
အီရာဗာနီက မကြာမီ နှစ်ဖက်စလုံးက စစ်ပွဲကိုနိဂုံးချုပ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း The Associated Press သတင်းဌာနသို့ ပြောကြားသည်။
ပါကစ္စတန်ဝန်ကြီးချုပ် ရှီဘတ်ဇ် ရှာရစ်ဖ်က ငြိမ်းချမ်းသော သံတမန်ရေးဆိုင်ရာ ဖြေရှင်းချက်အတွက် ကြိုးပမ်းမှုများကို “အလေးအနက်ထား၍ ဂရုတစိုက်” လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး “အထူးသဖြင့် နောက်ဆုံးရည်မှန်းချက် အောင်မြင်တော့မည့်အချိန်တွင်” ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းလုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့၏ အပြန်အလှန်ပစ်ခတ်မှုသည် “အားနည်းသော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် ဆက်စပ်နေသော အန္တရာယ်များနှင့် ၎င်းမှဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် မခံမရပ်နိုင်သော အကျိုးဆက်များကို သတိပေးခြင်း” ဖြစ်သည်ဟုလည်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
တနင်္လာနေ့တွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းသည် ယီမင်နိုင်ငံရှိ ဟူသီသူပုန်များကိုလည်း ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။
အဆိုပါအဖွဲ့သည် မနက်အစောပိုင်းတွင် အစ္စရေးနိုင်ငံသို့ ဒုံးကျည်များပစ်ခတ်ခဲ့ပြီး အစ္စရေး၏ လှုပ်ရှားမှုအားလုံးကို “တရားဝင် စစ်ရေးပစ်မှတ်များ” အဖြစ်သတ်မှတ်မည်ဟု သတိ ပေးကာ ပင်လယ်နီတွင် အစ္စရေး၏ ရေကြောင်းသွားလာမှုကို လုံးဝပိတ်ပင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။
တနင်္လာနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် အစ္စရေးဆိပ်ကမ်းမြို့ အီလတ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုဥဩသံများ ထွက်ပေါ် လာခဲ့ပြီး စစ်တပ်က ယီမင်မှ သံသယရှိသော လေကြောင်းပစ်မှတ်တစ်ခုကို ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းတွင်လည်း အကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
တိုင်ယာမြို့တွင် အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကြောင့် လူငါးဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး နာဘာတီယာခရိုင်တွင် နောက်တစ်ခုကြောင့် ခုနစ်ဦးသေဆုံးခဲ့ရသည်။ မာဝါနီယာတွင် တတိယမြောက် တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုကြောင့် လူနှစ်ဦးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း လက်ဘနွန်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောကြားသည်။
မူဝါဒလေ့လာရေးအင်စတီကျုမှ ပါမောက္ခ ဖီလစ် ဘန်နစ်က သူဟာ အစ္စရေးအပေါ် တကယ်ဖြစ်နေတာထက် ပိုပြီးတင်းမာနေတယ်ဆိုတဲ့ အထင်အမြင်မျိုး ပေးချင်နေတာပါဟု ဆိုသည်။
“လုပ်ရပ်တွေနဲ့ကိုက်ညီအောင် စကားလုံးတွေက အရေးပါနိုင်ပါတယ်” ဟု သူမ က Al Jazeera ကို ပြောသည်။
“သူတို့က အစ္စရေးစစ်တပ်ကို ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ တိုက်ရိုက်ပေးပို့နေသရွေ့၊ နိုင်ငံတကာတရားရုံး ဒါမှမဟုတ် နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတရားရုံးမှာ အစ္စရေးကို တာဝန်ခံမှုမရအောင် ကာကွယ်ပေးနေသရွေ့၊ အဲဒီလုပ်ရပ်တွေ မပြောင်းလဲသရွေ့၊ စကားလုံးတွေက သိပ်အဓိပ္ပာယ်မရှိပါဘူး” ဟု သူမက ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။
Ref: aljazeera.com
ယနေ့ခေတ်
အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ပါက ‘သင်တစ်ယောက်တည်း ရပ်တည်ရလိမ့်မည်’ ဟု ထရမ့်က နေတန်ယာဟုကို သတိပေး အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်