အမေရိကန်က ဆီးရီးယားကို အကြမ်းဖက်မှုထောက်ပံ့သည့်နိုင်ငံစာရင်းမှ ဖယ်ရှား

ဝါရှင်တန်၊ ဩဂုတ် ၂၅

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဆီးရီးယားကို “အကြမ်းဖက်မှုထောက်ပံ့သည့်နိုင်ငံ” စာရင်းမှ ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး၊ ယင်းဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဆီးရီးယားသမ္မတ အာမက် အယ်လ်ရှာရာက “သမိုင်းဝင်” ဆုံးဖြတ်ချက်အဖြစ် ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခဲ့ပြီး၊ ၁၄ နှစ်ကြာ ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် နိုင်ငံပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို အထောက်အကူဖြစ်စေမည်ဟု ပြောကြားသည်။

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ သတ်မှတ်ချက်ကို ရုပ်သိမ်းရန် ၎င်း၏ရည်ရွယ်ချက်ကို ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်သို့ တရားဝင်အ ကြောင်းကြားခဲ့ပြီး ၄၅ ရက်ကြာ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်တွင် ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီးနောက် တနင်္လာနေ့တွင် ဖယ်ရှားခြင်းသည် အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့သည်။

အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုက “ဆီးရီးယားကို နိုင်ငံတကာအကြမ်းဖက်မှုလုပ်ရပ်များမှ အပြည့်အဝဝေးကွာစေရန်” အယ်လ်ရှာရာ၏ “အပြုသဘောဆောင်သော လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် နောက်ထပ်ကတိကဝတ်များကို အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့်” လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားသည်။

အယ်လ်ရှာရာက X တွင် ကြေညာချက်တစ်စောင်ထုတ်ပြန်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြိုဆိုခဲ့သည်။

၎င်းက ထရမ့်အား ကျေးဇူးတင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ဆီးရီးယားသည် “ဖွံ့ ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးနယ်ပယ်သို့ စတင်ရန်အတွက် နာကျင်ဖွယ်အတိတ်မှ စာမျက်နှာတစ်ခုကို ဆုတ်ဖြဲနေသည်” ဟု ပြောကြားသည်။

ယခင်သမ္မတ ဟာဖက်ဇ် အယ်လ်-အာဆတ်၏အစိုးရကို လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအား ထောက်ပံ့နေသည်ဟု ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကတည်းက ဝါရှင်တန်က စွပ်စွဲခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ ဆီးရီးယားသည် အမည်မဲစာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အယ်လ်-ရှာရာဦးဆောင်သော သူပုန်များက ဟာဖက်ဇ် အယ်လ်-အာဆတ်၏သား ဘာရှာ အယ်လ်-အာဆတ်အုပ်ချုပ်မှုကို ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ ထိုချိန်အထိ ယင်းသတ်မှတ်ချက်သည် ရှိနေခဲ့သည်။

ဤသတ်မှတ်ချက်တွင် အမေရိကန်၏ နိုင်ငံခြားအကူအညီ၊ ကာကွယ်ရေးထောက်ပံ့မှုနှင့် ရောင်းချမှု၊ အရပ်ဘက်နှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးချမှုအချို့ (အရပ်ဘက်နှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးချမှုများ ရှိနိုင်သည်) နှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ လွှဲပြောင်းမှုများအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များ ပါဝင်သည်။ ဝါရှင်တန်က ဆီးရီးယားအပေါ် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပိတ်ဆို့မှုအစီ အစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက်ပင် ၎င်းသည် ဘဏ်များနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအတွက် အဓိကအဟန့် အတားတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေသည်။

အီရန်၊ ရုရှား၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှု

ဝါရှင်တန်ဒီစီရှိ အယ်လ်ဂျာဇီးရားသတင်းဌာနမှ ကင်မ်ဘာလေ ဟယ်ကက်က အမေရိကန်၏လုပ်ဆောင်ချက်သည် ဆီးရီးယား၏ အထီးကျန်မှုကို အဆုံးသတ်စေသည်ဟု ပြောကြားသည်။

“ကျူးဘား၊ အီရန်နှင့် မြောက်ကိုရီးယားတို့သာ ထိုစာရင်းတွင် ကျန်ရှိနေသည်။ ၎င်းသည် နိုင်ငံတကာ တရားဝင်မှုအတွက် အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ဖွင့်လှစ်ပေးမည်ဖြစ်ပြီး အယ်လ်-ရှာရာအစိုးရက လိုလားနေသည့်အရာဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းသည် အမေရိကန်၏ ငွေကြေးအကူအညီပုံစံဖြင့်သာမက ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းရောင်းချမှုပုံစံဖြင့်ပါ ကုန်သွယ်ရေးရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအတွက် လမ်းခင်းပေးသည်” ဟု သူမက ပြောကြားသည်။

“ဗျူဟာအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ နောက်ထပ်ရည်မှန်းချက်တစ်ခုရှိပါတယ်၊ အီရန်နဲ့ ရုရှားနှစ်နိုင်ငံစလုံးရဲ့ လက်ထဲကနေ ဆီးရီးယားကို ဆွဲထုတ်ဖို့နဲ့ ဆီးရီးယား အရင်ကကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ အခြေအနေကို အဆုံးသတ်ဖို့ပါ” ဟု သူမ က ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။

တနင်္လာနေ့က ကြေညာချက်တွင် အယ်လ် ရှာရာအဖြစ်လည်း လူသိများသည့် Hayat Tahrir al-Sham ဟုလည်း လူသိများသော al-Nusrah Front ကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ “အကြမ်း ဖက်” အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းကိုပါ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ HTS သည် တစ်ချိန်က ဆီးရီးယားတွင် အယ်လ်ကိုင်ဒါ၏ တရားဝင်ဌာနခွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။

“ဒီနေ့လုပ်ဆောင်ချက်ဟာ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးတည်ငြိမ်မှုကိုမြှင့်တင်ဖို့ ဆီးရီးယားမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ ပိုမိုမြှင့်တင်ပေးပါလိမ့်မယ်” ဟု အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး စကော့ ဘက်ဆန့်က ကြေညာချက်တစ်စောင်တွင် ပြောကြားခဲ့ပြီး ၎င်းသည် “ဆီးရီးယားကို ပိတ်ဆို့မှုများ လျှော့ချပေးရေး သမ္မတထရမ့်၏ကတိနဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်” ဟု ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။

‘အခန်းသစ်တစ်ခု’

ဆီးရီးယားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက အမေရိကန်၏လုပ်ဆောင်ချက်သည် “ဆီးရီးယားနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးတွင် အခန်းသစ်တစ်ခုဖွင့်လှစ်ပေးသည့် အရေးကြီးသောအ ပြောင်းအလဲတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ဆောင်ချက်သည် “စီးပွားရေးပြန်လည်ထူထောင်ရေးကြိုးပမ်းမှုများကို ပံ့ပိုးရန်နှင့် ဆီးရီးယားနှင့် ဒေသတွင်းပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအတွက် သင့်လျော်သောအခြေအနေများဖန်တီးရန်နှင့် တည်ငြိမ်မှုမြှင့်တင်ရန် အထောက်အကူပြုလိမ့်မည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆီးရီးယားဗဟိုဘဏ်၏အုပ်ချုပ်ရေးမှူး Safwat Raslan က ၎င်းသည် “ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးစနစ်တွင် နိုင်ငံကို ၎င်း၏သဘာဝနေရာသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည့် သမိုင်းဝင်ခြေလှမ်းတစ်ခု” ဖြစ်ကြောင်း X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။ ဘဏ်သည် “ခေတ်မီပြီး ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဘဏ္ဍာရေးစနစ်တစ်ခုတည်ဆောက်ရန် လုပ်ဆောင်နေသည်” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဆီးရီးယားဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး မိုဟာမက် ဘာနေးက ဝါရှင်တန်၏လုပ်ဆောင်ချက်ကို “ဆီးရီးယားသံတမန်ရေးအတွက် အဓိကနှင့် သမိုင်းဝင်အောင်မြင်မှုတစ်ခု” အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံ၏တရားဝင်သတင်းဌာန SANA အရ သိရသည်။

၎င်းသည် “ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာစီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးစနစ်သို့ ဆီးရီးယား၏ ပေါင်းစည်းမှုကို အားကောင်းစေရန်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ခေတ်မီနည်းပညာများကို ဆွဲဆောင်ရန်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအခွင့်အလမ်းများကို ပံ့ပိုးပေးရန်အတွက် အဓိကနှင့် ရှည်လျားစွာစောင့်မျှော်နေသော တံခါးတစ်ချပ်ကို ဖွင့်လှစ်ပေးသည်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ဆီးရီးယားဆိုင်ရာ အမေရိကန်သံအမတ် တွမ် ဘားရက်ခ်ကလည်း ယင်းလုပ် ဆောင်ချက်ကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။

သူက သတ်မှတ်မှု အဆုံးသတ်သွားတာကို “ဆီးရီးယားရဲ့ အထီးကျန်ဘဝကနေ မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်ပြောင်းလဲတဲ့ မှတ်သားဖွယ်ခရီးမှာ အဆုံးအဖြတ်ပေးတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်ခု၊ အကြမ်းဖက်ဝါဒရဲ့ အရင်းအမြစ်ကနေ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တိုက်ဖျက်ရေးမှာ ကတိကဝတ်ပြုထားတဲ့ မိတ်ဖက်အဖြစ် ပြောင်းလဲတဲ့ခရီး” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။

Ref: aljazeera.com
ယနေ့ခေတ်