ဝါရှင်တန်၊ ဧပြီ ၈
အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့သည် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီခဲ့ပြီး သမ္မတဒေါ်နယ်ထရမ့်က တီဟီရန်အား ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်မဖွင့်လှစ်ပါက ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုလုံး ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ရာဇသံပေးထားသည့် နောက်ဆုံးအချိန်မတိုင်မီ နှစ်နာရီအတွင်း သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ရရှိခဲ့သည်။
ထရမ့်၏သတိပေးချက်မှ ရုတ်တရက် အပြောင်းအလဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပါကစ္စတန် စစ်ဘက်အကြီးအကဲ အာဆင်း မူနီယာနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် ရှက်ဘတ်ဇ် ရှာရစ်ဖ်တို့၏ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးမှုအပြီး အင်္ဂါနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် ထရမ့်၏ကြေညာချက် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
အီရန်နှင့် အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့များကို သောကြာနေ့တွင် အစ္စလာမာဘတ်၌တွေ့ဆုံရန် ဖိတ်ကြားခဲ့ကြောင်း ရှရစ်ဖ်က X တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ဆယ့်တစ်နာရီကြာ သဘောတူညီချက်သည် အီရန်၏ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ထောက်ပံ့မှု ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ရပ်ဆိုင်းရန် သဘောတူညီချက်အပေါ် မူတည်ကြောင်း ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုရေလမ်းကြောင်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရေနံတင်ပို့မှု၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့် ပုံမှန်ဖြတ်သန်းသွားလာလေ့ရှိသည်။
အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရာချီက တီဟီရန်အနေဖြင့် တန်ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများကိုရပ်တန့်ပြီး ရေလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ဘေးကင်းသော ဖြတ်သန်းသွားလာမှုကို ပံ့ပိုးပေးမည်ဟု ကြေညာချက်တစ်စောင်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု၏ရုံးက အီရန်အပေါ် နှစ်ပတ်ကြာတိုက်ခိုက်မှုများကို ရပ်ဆိုင်းရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အစ္စရေးကထောက်ခံကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အပစ်အ ခတ်ရပ်စဲရေးသည် လက်ဘနွန်နှင့် မသက်ဆိုင်ကြောင်းဆိုသည်မှာ ရှရစ်ဖ်၏မှတ်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေပြီး သဘောတူညီချက်တွင် လက်ဘနွန်နိုင်ငံရှိ အစ္စရေး၏စစ်ဆင်ရေးကိုရပ်တန့်ရန်ပါဝင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
“ ဒါက နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ဖြစ်လာလိမ့်မယ်” ဟု ထရမ့်က ၎င်း၏ Truth လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။ “ ဒီလိုလုပ်ရတဲ့အကြောင်းရင်းကတော့ စစ်ရေးရည်မှန်းချက်အားလုံးကို ကျွန်တော်တို့ ပြည့်မီကျော်လွန်ပြီးဖြစ်ပြီး အီရန်နှင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ အပြီးသတ်သဘောတူညီချက်နဲ့ အလွန်ဝေးကွာနေလို့ပါ။” ဟု ဆိုသည်။
အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီက ထရမ့်သည် ရန်လိုမှုများကို အဆုံးသတ်ရန် အီရန်၏စည်းကမ်းချက်များကို လက်ခံခဲ့သည်ဟုဆိုကာ အမေရိကန်အပေါ် အောင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့သည်။
ထရမ့်က “ လုံးဝပြီးပြည့်စုံသောအောင်ပွဲ” ဖြစ်ကြောင်း ပြင်သစ်သတင်းဌာန AFP သို့ ပြောကြားသည်။
“ လုံးဝပြီးပြည့်စုံတဲ့အောင်ပွဲ။ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း။ မေးခွန်းထုတ်စရာမလိုပါဘူး” ဟု အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးဖြင့် အောင်ပွဲခံနေခြင်း ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းခံရချိန်တွင် ထရမ့်က ပြောကြားသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းက “ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကြီးကျယ်သောနေ့တစ်နေ့ အီရန်က ဒါကိုဖြစ်စေချင်တယ်၊ သူတို့ လုံလောက်ပါပြီ။ အလားတူပဲ၊ တခြားသူတွေလည်း လုံလောက်ပါပြီ!” ဟု Truth လူမှုကွန်ရက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
အီရန်သည် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်နိုင်ပြီး အမေရိကန်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတွင် ရေကြောင်းသွားလာမှု တိုးပွားလာစေရန် ကူညီပေးမည်ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။
အစိုးရသတင်းရင်းမြစ်များနှင့် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များ၏ စာရင်းများအရ ယခုအခါ ဆဋ္ဌမပတ်သို့ရောက်ရှိနေပြီဖြစ်သော စစ်ပွဲသည် နိုင်ငံပေါင်း တစ်ဒါဇင်နီးပါးတွင် အသက်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး အီရန်ရှိ အရပ်သား ၁၆၀၀ ကျော် ပါဝင်သည်။
ဆွေးနွေးပွဲများနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သော သတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ကျင်းပခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး အမေရိကန်ဘက်က အီရန်သည် အချိန်ဆွဲရန် ကြိုးစားနေနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းသည် “ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေး လေ့ကျင့်ခန်း” တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတင်းရင်းမြစ်က ပြောကြားသည်။
လက်ဘနွန်နိုင်ငံပိုင်သတင်းဌာန NNA တွင် တောင်ပိုင်းလက်ဘနွန်တစ်လွှား အစ္စရေး၏ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မှုများ၊ အမြောက်ပစ်ခတ်မှုများနှင့် ဆေးရုံအနီးရှိ အဆောက်အအုံတစ်ခုအပေါ် နံနက်ခင်းလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုအပါအဝင် လူလေးဦးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အခြားမြို့များစွာနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာနေရာတစ်ခုတွင် ဒဏ်ရာရရှိမှုများဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တိုက်ခိုက်မှုများကိုလည်း သတင်းဖော်ပြခဲ့သည်။
အစ္စရေးစစ်တပ်သည် လက်ဘနွန်တောင်ပိုင်းရှိ တိုင်ယာမြို့နေပြည်သူများအား အရေးပေါ်သတိပေးချက်များ အကြိမ်ကြိမ်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသကိုတိုက်ခိုက်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ထရမ့်၏ကြေညာချက်အပြီး တစ်နာရီကျော်အကြာတွင် အစ္စရေးစစ်တပ်က အီရန်မှပစ်လွှတ်ခဲ့သော ဒုံးကျည်များကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ကြားဖြတ်ဒုံးကျည်များမှ ပေါက်ကွဲမှုများကို တဲလ်အဗစ်တွင် ကြားသိခဲ့ရသည်။ ကူဝိတ်၊ ဘာရိန်း၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုအပါအဝင် ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများကလည်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း သတိပေးချက်များထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းကာကွယ်ရေးများကို တပ်လှန့်ခဲ့သည်။
အစ္စရေးမီဒီယာများက အီရန်ရှိ ဒုံးကျည်ပစ်လွှတ်သည့်နေရာများကို အစ္စရေးစစ်တပ်က ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နေကြောင်း ပြောကြားသည်။
မကြာသေးမီရက်သတ္တပတ်များအတွင်း ခြိမ်းခြောက်မှုများစွာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုတ်သွားသောထရမ့်က နှစ်ဖက်ကြားတိုးတက်မှုများကြောင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို သဘောတူရန် တွန်းအားပေးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်သည် ညှိနှိုင်းမှုအတွက် “ လက်တွေ့ကျသော အခြေခံ” ဖြစ်သည့် အချက် ၁၀ ချက်ပါ အဆိုပြုချက်ကိုတင်ပြခဲ့ပြီး နှစ်ပတ်ကြာ သဘောတူညီချက်ကို “ ပြီးမြောက်အောင်လုပ်ဆောင်ရန်” မျှော်လင့်ကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ထရမ့်က “ ကျွန်ုပ်တို့တွင် အချက် ၁၅ ချက်ပါ အရောင်းအဝယ်တစ်ခုရှိပြီး ထိုအရာအများစုကို သဘောတူညီမှုရရှိပြီးဖြစ်သည်။ ဘာဖြစ်မည်ကို ကျွန်ုပ်တို့စောင့်ကြည့်ရမည်။ ဖြစ်ပေါ်လာမလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ရေလက်ကြားမှတစ်ဆင့် ကုန်သွယ်မှု ပြန်လည်စတင်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ရေနံဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းလာခြင်း၊ ရှယ်ယာများနှင့် ငွေချေးစာချုပ်များ မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် ဒေါ်လာတန်ဖိုး ကျဆင်းလာခြင်းတို့ကြောင့် ဈေးကွက်များသည် သက်သာရာရခဲ့သည်။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်များသည်လည်း အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြိုဆိုခဲ့ကြပြီး သြစတြေးလျအစိုးရက “ စစ်ပွဲကြာရှည်လေ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအပေါ် သက်ရောက်မှု ပိုမိုသိသာလာလေဖြစ်ပြီး လူသားဆုံးရှုံးမှု ပိုမိုများပြားလေဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားသည်။
အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို သဘောတူခြင်းဖြင့် ထရမ့်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ နေရာအတော်များများတွင် အလွန်ရေပန်းစားသောစစ်ပွဲသည် ပျင်းစရာကောင်းကြောင်း သိရှိနားလည်မှုကို ပြသနေနိုင်သည်။
“ ပြီးခဲ့တဲ့ ရက်အနည်းငယ်အတွင်းမှာ သမ္မတထရမ့်ဟာ အမေရိကန်စစ်တပ်က အီရန်နဲ့စစ်ပွဲကနေ နောက်ဆုတ်နိုင်မယ့် နည်းလမ်းတစ်ခုကို ရှာဖွေချင်နေတာကို ကျွန်မတို့မြင်တွေ့ခဲ့ရပါတယ်၊ ဒါပေမယ့် အဲဒါကို အမေရိကန်အတွက် အောင်ပွဲတစ်မျိုးအဖြစ်လည်း ပုံဖော်ချင်နေပါတယ်” ဟု ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ နယူးဆောက်ဝေးလ်စ်တက္ကသိုလ်က အများပြည်သူမူဝါဒအင်စတီကျုရဲ့ ပညာရေးဒါရိုက်တာ ဂျက်စီကာ ဂျီနောယာက ပြောကြားသည်။
ထရမ့်ရဲ့ကြေညာချက်သည် တီဟီရန်က ရေလက်ကြားကို ပြန်မဖွင့်ပါက အီရန်မှ တံတားနှင့် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတိုင်းကို ဖျက်ဆီးမည်ဆိုသည့် ခြိမ်းခြောက်မှုလွှမ်းမိုးနေသော မုန်တိုင်းထန်သည့်နေ့တစ်နေ့ကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ အဆိုပါခြိမ်းခြောက်မှုသည် ကမ္ဘာ့ခေါင်းဆောင်များကို ထိတ်လန့်စေပြီး ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်ကို လှုပ်ခါစေခဲ့ကာ ကုလသမဂ္ဂအကြီးအကဲနှင့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယိုတို့၏ ဝေဖန်မှုများအပါအဝင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှုတ်ချမှုများကိုခံခဲ့ရသည်။
နိုင်ငံတကာဥပဒေကျွမ်းကျင်သူအချို့က အရပ်ဘက်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ခွဲခြားမှုမရှိ တိုက်ခိုက်ခြင်းသည် စစ်ရာဇဝတ်မှုတစ်ခုဟု ပြောကြားကြသည်။
အမေရိကန် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေး အရှိန်အဟုန်မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ ထရမ့်ကိုထောက်ခံမှုများသည် အနိမ့်ဆုံးအဆင့်သို့ရောက်ရှိသွားပြီး ၎င်း၏ရီပတ်ဘလီကန်ပါတီသည် ကွန်ဂရက်တွင် အများစုနေရာ ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေရှိနေသည်။ စစ်တမ်းများအရ အမေရိကန်လူမျိုးအများအပြားသည် စစ်ပွဲကိုဆန့်ကျင်ပြီး ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းမြင့်တက်လာမှုကို စိတ်ပျက်နေကြောင်း ပြသနေသည်။
ထရမ့်၏ရာဇသံ နောက်ဆုံးအချိန်သို့ နီးကပ်လာသည်နှင့်အမျှ အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး ရထားလမ်းနှင့် လမ်းတံတားများ၊ လေဆိပ်တစ်ခုနှင့် ရေနံဓာတုဗေဒစက်ရုံတစ်ခုကို ထိမှန်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များသည် အီရန်၏ရေနံတင်ပို့သည့် အဓိကဆိပ်ကမ်းတည်ရှိရာ Kharg ကျွန်းရှိ ပစ်မှတ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
Ref: reuters.com
ယနေ့ခေတ်
အမေရိကန်နှင့် အီရန်တို့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခြင်းဖြင့် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူ အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်