ဝါရှင်တန်၊ ဧပြီ ၁
အမေရိကန်သည် အီရန်မှ တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန်ထွက်ခွာမည်ဖြစ်ပြီး လိုအပ်ပါက တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် ချက်ချင်းပြန်လာနိုင်ကြောင်း သမ္မတဒေါ်နယ်ထရမ့်က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ရိုက်တာသတင်းဌာနသို့ ပြောကြားသည်။
ပဋိပက္ခသည် ပဉ္စမအပတ်သို့ရောက်ရှိနေပြီး ထရမ့်သည် ရေနံဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာချိန်တွင် ဖိအားပေးခံနေရသောကြောင့် ရှေ့ဆက်သွားရမည့်လမ်းကို ဆွေးနွေးရန် ည ၉ နာရီတွင် သမ္မတမိန့်ခွန်းပြောကြားရန် စီစဉ်ထားသည်။ သမ္မတသည် မိန့်ခွန်းအပြီးတွင် တရားရုံးချုပ်သို့ သမိုင်းဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ပထမဆုံးသွားရောက်မည်ဖြစ်သည်။
ထရမ့်က ရိုက်တာသတင်းဌာနနှင့် ဖုန်းအင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်း၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှာ အီရန်တွင် အမေရိကန်၏ရည်မှန်းချက်များအပေါ် မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ ထောက်ခံမှုနည်းပါးခြင်းအတွက် NATO အပေါ် ၎င်း၏စက်ဆုပ်ရွံရှာမှုကို ဖော်ပြမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။
ထရမ့်၏ ဒုတိယသက်တမ်းတွင် ဥရောပမဟာမိတ်များက ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ ရေနံသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် လမ်းကြောင်းကိုဘေးကင်းလုံခြုံစေရန်အတွက် ဝိုင်းဝန်းထိန်းသိမ်းပေးရန် ၎င်း၏တောင်းဆိုမှုကို ငြင်းပယ်ခံရပြီးနောက် အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော်နိုင်ငံများ၏ အက်ကွဲကြောင်းသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာခဲ့သည်။
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်အထက်လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုထားသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် NATO မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို နုတ်ထွက်ရန် “ လုံးဝ” စဉ်းစားနေကြောင်း ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ ထရမ့်သည် အတိတ်ကာလက နုတ်ထွက်ရန်ကြံစည်ခဲ့ပြီး NATO အဖွဲ့ဝင်များအား ၎င်းတို့၏ကာ ကွယ်ရေးအသုံးစရိတ်ကို တိုးမြှင့်ထည့်ဝင်ရန် ထရမ့်သည် အောင်မြင်စွာဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သည်။
“ ကျွန်တော်တို့ သူတို့ကိုလိုအပ်တဲ့အချိန်မှာ သူတို့က မိတ်ဆွေတွေမဟုတ်ခဲ့ကြဘူး” ဟု ထရမ့်က ပြောကြားသည်။ “ ကျွန်တော်တို့ သူတို့ကို ဘာမှမတောင်းဆိုခဲ့ဖူးဘူး… တစ်လမ်းသွားလမ်းပဲ။” ဟု ဆိုသည်။
ထရမ့်နှင့် ထိပ်တန်းအရာရှိများသည် စစ်ပွဲကိုအဆုံးသတ်ရန် အချိန်ဇယားအမျိုးမျိုးကို ကမ်းလှမ်းခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါနေ့တွင် အမေရိကန်သည် အီရန်အပေါ် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို နှစ်ပတ်မှ သုံးပတ်အတွင်း အဆုံးသတ်နိုင်သည်ဟု ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။
ရိုက်တာသတင်းဌာနနှင့် အင်တာဗျူးတွင် အချိန်ဇယားကိုပြောကြားရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။
“ ကျွန်တော် အတိအကျမပြောနိုင်ပါဘူး… ကျွန်တော်တို့ မြန်မြန်ထွက်သွားမှာပါ” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့ပြီး အမေရိကန်နုတ်ထွက်မှု အောင်မြင်ပြီးသည်နှင့် “ လိုအပ်သလို အီရန်ပစ်မှတ်များကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ရန် ပြန်လာပါမည်” ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားသည်။
‘ကျွန်ုပ်တို့မှာ အစိုးရပြောင်းလဲမှုရရှိပြီ’ ဟု ဆိုသည်။
စစ်ပွဲသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတစ်လွှားသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး လူထောင်ပေါင်းများစွာ သေဆုံးခဲ့ရကာ စွမ်းအင်ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခဲ့မှုနှင့်အတူ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုဖြစ်ပွားမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ ဆိုးရွားစေဖြစ်ပေါ် ခဲ့သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသား သုံးပုံနှစ်ပုံက အမေရိကန်သည် အီရန်စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို အလျင်အမြန်အဆုံးသတ်ရန် လုပ်ဆောင်သင့်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ၎င်းသည် ထရမ့်အစိုးရချမှတ်ထားသော ရည်မှန်းချက်များကို မအောင်မမြင်ဖြစ်စေမည်ဟု သောကြာနေ့မှ တနင်္ဂနွေနေ့အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော Reuters/Ipsos စစ်တမ်းတစ်ခုတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။
လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပထမလှိုင်းကြောင့် အဓိပတိခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရှိရန် မျှော်လင့်ကြောင်း ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။ အခြား အီရန်ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ်အများအပြားလည်း သေဆုံးခဲ့သည်။
မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီကို ၎င်း၏ဖခင်၏နေရာဖြစ်သည့် အီရန်၏ အဓိပတိခေါင်းဆောင်အဖြစ် အစားထိုးခဲ့သည်။ အမေရိကန်က ၎င်းသည်ဒဏ်ရာရရှိပြီး ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက်ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အီရန်သမ္မတနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးသည် ပဋိပက္ခမဖြစ်မီကကဲ့သို့ပင် ရှိနေသေးသည်။
အီရန်၏ခေါင်းဆောင်မှုသည် ယခုအခါ “ လုံးဝကွဲပြားသောလူများ” ဖြစ်ကြောင်း ထရမ့်က ပြောကြားသည်။
“ ကျွန်တော် အစိုးရပြောင်းလဲမှု မလိုအပ်ခဲ့ပေမယ့် စစ်ပွဲရဲ့ ထိခိုက်ကျဆုံးမှုတွေကြောင့် ကျွန်တော်တို့ ရရှိခဲ့တာပါ။ ကျွန်တော်တို့ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့မှာ အစိုးရပြောင်းလဲမှုရှိပြီး ကျွန်တော်တို့မှာရှိတဲ့ အဓိကအချက်က သူတို့မှာ နျူကလီးယားလက်နက်မရှိတော့ပါဘူး” ဟု ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့ပြီး “ သူတို့လည်း မလိုချင်ပါဘူး” ဟု ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။
အိမ်ဖြူတော်က အီရန်နှင့် နောက်ကွယ်မှညှိနှိုင်းမှုများ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး တီဟီရန်က ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ အဆိုပါကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းတင်ပြခဲ့သော သတင်းရင်းမြစ်တစ်ခုက ဒုတိယသမ္မတ ဂျေဒီ ဗန့်စ်သည် အင်္ဂါနေ့အထိ ပါကစ္စတန်မှ ကြားခံများနှင့် ပဋိပက္ခအကြောင်း ဆွေး နွေးခဲ့သည်ဟု ပြောကြားသည်။
ထရမ့်၏ညွှန်ကြားချက်အရ ဗန့်စ်သည် အမေရိကန်၏တောင်းဆိုချက်အချို့ကို ဖြည့်ဆည်းပေးမည်ဆိုပါက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ထရမ့်က လိုလားသည်ဟု ပုဂ္ဂုလ်ရေးအရ အ ချက်ပြခဲ့ကြောင်း သတင်းရင်းမြစ်က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ရိုက်တာသတင်းဌာနသို့ ပြောကြားသည်။
“ ကျွန်တော်တို့မှာ အစိုးရပြောင်းလဲမှု အပြည့်အဝရှိခဲ့ပါတယ်” ဟု ထရမ့်က ပြောကြားခဲ့သည်။ “ သူတို့ နောက်ထပ်ဗုံးကြဲခံရမှာကို မလိုလားတော့တဲ့အတွက် သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရှိနိုင်မယ့် အခွင့်အလမ်းကောင်းတစ်ခုကို ကျွန်တော်ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။” ဟု ဆိုသည်။
ထရမ့်က စစ်ပွဲစတင်ရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ အီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက် မတီထွင်နိုင်အောင် တားဆီးရန်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားသည်။
အီရန်၏ လက်နက်အဆင့်သို့ရောက်ရန် အနည်းငယ်အလိုတွင်ရှိသည့် သန့်စင်မှု ၆၀% အထိရှိသော ယူရေနီယမ်၏ ထက်ဝက်နီးပါးကို Isfahan ရှိ ရှုပ်ထွေးသည့် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းတစ်ခုတွင် သိမ်းဆည်းထားပြီး ထိုနေရာတွင်ပင် ရှိနေဆဲဖြစ်နိုင်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ နျူကလီးယားစောင့်ကြည့်ရေးဌာန အကြီးအကဲ Rafael Grossi က ယခုလအစောပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။
ယမန်နှစ် ဇွန်လက အစ္စရေးနှင့် အမေရိကန်တို့၏ အီရန်၏နျူကလီးယားစက်ရုံများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း ဆိုးဆိုးရွားရွားပျက်စီးမှုမရှိသည့် တစ်ခုတည်းသောပစ်မှတ်မှာ ရှုပ်ထွေးသည့် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းဖြစ်သည်။
သို့သော် နျူကလီးယားလက်နက်ကိုကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ကို ထရမ့်က အောင်မြင်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။
သန့်စင်ထားသော ယူရေနီယမ်နှင့်ပတ်သက်၍ ထရမ့်က “ အဲဒါက မြေအောက်ထဲမှာပဲ ရှိသေးတယ်ဆိုတော့ ကျွန်တော်ဂရုမစိုက်ဘူး” ဟု ပြောကြားသည်။
“ ကျွန်တော်တို့က ဂြိုဟ်တုကနေ အမြဲစောင့်ကြည့်နေမှာပါ” ဟု ၎င်းက ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။
အီရန်သည် ယခုအခါ လက်နက်တစ်ခုတီထွင်ရန် “ မတတ်နိုင်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားသည်။
အီရန်သည် နျူကလီးယားလက်နက် တီထွင်လိုခြင်းမရှိကြောင်း အချိန်အတန်ကြာငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် ငြိမ်းချမ်းသောအစီအစဉ်ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတကာ အဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီက အစ္စရေးသည် ဇွန်လတွင် ၎င်း၏ ပထမဆုံးတိုက်ခိုက်မှုများကို စတင်ခဲ့စဉ်က အီရန်တွင် ၆၀% ယူရေနီယမ် ၄၄၀.၉ ကီလိုဂရမ်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ ပိုမိုကြွယ်ဝလာပါ က IAEA စံနှုန်းအရ နျူကလီးယားလက်နက် ၁၀ ခုအတွက်လိုအပ်သော ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများ ပံ့ပိုးပေးနိုင်မည်ဖြစ် သည်။
Ref: reuters.com
ယနေ့ခေတ်
အမေရိကန်သည် အီရန်မှ တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန်ထွက်ခွာပြီး လိုအပ်ပါက ပြန်လာမည်ဟု ထရမ့်က ရိုက်တာသို့ ပြောကြား အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်