ဘန်ကောက်၊ မေ ၂၂
ယခုနှစ်တွင် အားကောင်းသော အယ်လ်နီညိုရာသီဥတု ရောက်ရှိလာနိုင်ခြေရှိခြင်းသည် အားနည်းနေသော ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ သန္တာကျောက်တန်းများကို အရောင်ကျွတ်ကျ ပျက်စီးစေနိုင်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များက သတိပေးသည်။
မိုးလေဝသခန့်မှန်းသူများသည် ယခုနှစ်တွင် အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုဖြစ်စဉ် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အလွန်အားကောင်းလာနိုင်သည်ဟု ပိုမိုယုံကြည်လာကြ သည်။
နှစ်နှစ်မှ ခုနစ်နှစ်တစ်ကြိမ်ခန့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော အယ်လ်နီညိုသည် ကုန်းမြေပေါ်ရှိ ပုံမှန်ရာသီဥတုကို ပြောင်းလဲစေပြီး အချို့နေရာများတွင် မိုးခေါင်မှုနှင့် အခြားနေရာများတွင် မိုးသည်းထန်စွာရွာသွန်းမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။
၎င်းသည် ပင်လယ်ရေပူနွေးလာခြင်း၊ အချို့နေရာများတွင် မိုးတိမ်ဖုံးလွှမ်းမှု လျော့နည်းလာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး နှစ်ခုစလုံးသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သန္တာကျောက်တန်းများအတွက် မကောင်းသောသတင်းများဖြစ်သည်။
“ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သန္တာကျောက်တန်းများ အရောင်ကျွတ်ကျမှုများသည် အယ်လ်နီညိုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်” ဟု နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဝယ်လင်တန်ရှိ ဗစ်တိုးရီးယားတက္ကသိုလ်မှ သန္တာကျောက်တန်းသိပ္ပံပညာရှင် ကလင့်အုတ်ကလီက ပြောကြားသည်။
၎င်းက “ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ သန္တာကျောက်တန်းများစွာအတွက် ပြင်းထန်ပြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ” ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် အားကောင်းသော အယ်လ်နီညိုရာသီဥတု အလားအလာအပေါ် “ ထိတ်လန့်စရာအဖြစ်” ခံစားရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
သန္တာကျောက်တန်း၏ ရှင်သန်မှုသည် ရေညှိတစ်မျိုးနှင့် ဆက်နွယ်မှုပေါ်တွင် မူတည်သည်။
ရေညှိများသည် သန္တာကျောက်တန်းများ တည်ဆောက်ထားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံတွင် နေထိုင်ကြပြီး အလင်းစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်ပြုမှုမှတစ်ဆင့် ၎င်းတို့ဖြစ်တည်နေသည့် သန္တာကျောက်တန်းများအတွက် အာဟာရဓာတ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။
သို့ရာတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များမသိသေးသည့် အကြောင်းပြချက်များကြောင့် ပင်လယ်ရေ အလွန်အမင်းပူနွေးလာပြီး ရေညှိများပျောက်ကွယ်သွားသည့်အခါ အဆိုပါဖြစ်စဉ်သည်လည်း ပျက်စီးသွားသည်။
ရေညှိများက သန္တာကျောက်တန်း၏ ထူးခြားသည့်အရောင်များကိုပေးစွမ်းပြီး ၎င်းတို့ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကြောင့် သန္တာကျောက်တန်းသည် တဖြည်းဖြည်း အဟာရခေါင်းပါးလာကာ အရောင်များကျွတ်ကျပြီး အဖြူရောင်ဖွဲ့စည်းပုံကိုသာ ချန်ထားခဲ့သည်။
– ‘လုပ်ဆောင်ချက်အရ မျိုးသုဉ်းသွားခြင်း’ –
ရေမြန်မြန်အေးသွားပါက သန္တာကျောက်တန်းသည် ရေညှိများပြန်လည်နေထိုင်သည်အထိ အစားအစာသိုလှောင်ရာတွင် ရှင်သန်နိုင်သည်။
သို့ရာတွင် ထိုကဲ့သို့ဖြစ်မလာပါက အာဟာရချို့တဲ့ပြီး ရောဂါပိုးဝင်လွယ်ကာ မျိုးပွားရန်လိုအပ်သည့်စွမ်းအင်ကို ပေးနိုင်ခြင်းမရှိတော့ချေ။
“ ရေတွေအေးသွားဖို့ အချိန်အရမ်းကြာရင် ဒါမှမဟုတ် အပူလွန်ကဲရင် သူတို့ဟာ အခြေခံအားဖြင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးပြီး သေဆုံးသွားလိမ့်မယ်” ဟု University of Technology Sydney မှ သန္တာကျောက်တန်း သိပ္ပံပညာရှင် ဂျန်မက်သရူးက ရှင်းပြသည်။
ပုံမှန်၊ ဒေသအလိုက် အရောင်ဖျော့ခြင်းသည် သန္တာကျောက်တန်းတွေအတွက် သဘာဝ၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ပင်လယ်ရေအပူချိန်မြင့်တက်လာခြင်းနှင့်အတူ ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ပေါ်နေသည့် အစုလိုက်အပြုံလိုက်အရောင်ကျွတ်ပြီး ဖြူဖျော့သွားခြင်းမှာ အဓိကပြဿနာဖြစ်သည်။
“ သင်ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး ငယ်ရွယ်တဲ့ငါးတွေ ပြန်မပေါက်ခင်မှာတောင် ဖြူဖျော့နေတယ်ဆိုရင် အဲဒီကနေ အောက်ကိုဆင်းသွားမယ့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုပါပဲ” ဟု အုတ်ကလေက ပြောကြားသည်။
ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အစုလိုက်အပြုံလိုက်ဖြူဖျော့ခြင်းဖြစ်ရပ်ကို နောက်ဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။
ကာရစ်ဘီယံတွင် သန္တာကျောက်တန်းအချို့သည် ယခုအခါ လုပ်ဆောင်ချက်အရ မျိုးသုဉ်းသွားပြီဖြစ်သော်လည်း အာကာသမှမြင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော သက်ရှိသတ္တဝါဖြစ်သည့် သြစတြေးလျ၏ Great Barrier သန္တာကျောက်တန်းသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွင်း နေရာအမျိုးမျိုးတွင် ၎င်းဖုံးလွှမ်းမှု၏ ၁၅ မှ ၄၀% အကြား ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။
စူပါအယ်လ်နီညိုသည် သန္တာကျောက်တန်းများအတွက် မကြာခဏပူလွန်းသောအခြေခံမှ ပင်လယ်ရေအပူချိန်ကို မြင့်တက်စေမည်ဖြစ်သည်။
“ ပြီးခဲ့သည့်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေအပူချိန်သည် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာဖြူဖျော့ခြင်းဖြစ်ရပ်၏ အထွတ်အထိပ်တွင်ရှိခဲ့သည့်အတိုင်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်” ဟု အုတ်ကလေက ပြောကြားသည်။
– ‘အချိန်ဝယ်ယူခြင်းသာဖြစ်သည်’ –
ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိသန္တာကျောက်တန်းအချို့သည် ပူနွေးသောရေကို ခံနိုင်ရည်ရှိကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ဖြူဖျော့ခြင်းဖြစ်စဉ်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆုံးရှုံးမှုများကို ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်း မရှိပါ။
သိပ္ပံပညာရှင်များသည် သန္တာကျောက်တန်းများကို အာဟာရဖြည့်တင်းရန် ဂျယ်မှသည် အရိပ်နည်းစနစ်များနှင့် သန္တာကျောက်တန်းများကို ကာကွယ်ရန် မျိုးရိုးဗီဇအင်ဂျင်နီယာအထိ နည်းပညာအမျိုးမျိုးကို စမ်းသပ်နေကြသည်။
“ တကယ်အရေးကြီးပြီး ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသော စီမံခန့်ခွဲမှုဗျူဟာများစွာရှိပါတယ်” ဟု မက်သရူးက ပြောကြားခဲ့ပြီး “ ဒါပေမယ့် အားလုံးက အချိန်ဝယ်ယူခြင်းသာဖြစ်ပါတယ်။” ဟု ဆိုသည်။
အယ်လ်နီညိုရောက်ရှိလာခြင်းနှင့် သက်ရောက်မှုများနှင့်ပတ်သက်၍ မရေမရာမှုများရှိနေသေးပြီး သိပ္ပံပညာရှင်များက ခန့်မှန်းချက်များတွင် ထိုအချက်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစား၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသင့်ကြောင်း သတိပေးထားသည်။
“ အယ်လ်နီညိုဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း ပြင်းထန်မှုနှင့် ကြာချိန်သည် မသေချာသေးပါ” ဟု မဲလ်ဘုန်းတက္ကသိုလ်မှ လေထုသိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနပညာရှင် ကင်ဘာလေရိဒ်က ပြောကြားသည်။
“ အယ်လ်နီညိုသည် နေရာတစ်ခုတွင် ရာသီဥတုကို သက်ရောက်မှုရှိသော ပဟေဠိ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ဒေသတွင်းသမုဒ္ဒရာအပူချိန်နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတစ်လျှောက် လေတိုက်ခတ်မှုကဲ့သို့သော အခြားအချက်များလည်း ရှိနေသေးသည်” ဟု သူမက ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။
အယ်လ်နီညိုမရှိသော်လည်း ရေရှည်အလားအလာများသည် သန္တာကျောက်တန်းအတွက် အန္တရာယ်များသည်။
မကြာသေးမီဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ကမ္ဘာ့သန္တာကျောက်တန်း ၅၀% အထိ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ကမ္ဘာကြီးကိုကျွေးမွေးကာ ကမ်းရိုးတန်းများကို မုန်တိုင်းဒဏ်မှကာကွယ်ပေးသည့်ငါးများကို ပျိုးထောင်ပေးသည့် ဂေဟစနစ်များကို လျော့နည်းစေခဲ့သည်။
၎င်းသည် လေးနက်သော လက်တွေ့အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း မက်သရူးက ပြောကြားသည်။
Ref: bangkokpost.com
ယနေ့ခေတ်
အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုကြောင့် သန္တာကျောက်တန်းများ အရောင်ကျွတ်သွားနိုင်သည်ဟု သိပ္ပံပညာရှင်များ သတိပေး အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်