လန်ဒန်၊ မေ ၁၉
ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတွင် အနည်းဆုံး လူ ၁၃၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည့် အီဘိုလာရောဂါဖြစ်ပွားမှုသည် မူလထင်ထားသည်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာပျံ့နှံ့နေနိုင်ကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်း မာရေးအဖွဲ့ (WHO) ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးက သတိပေးခဲ့သည်။
ဒေါက်တာ အန် အန်စီယာက BBC သို့ ပြောကြားရာတွင် အေဂျင်စီက စုံစမ်းစစ်ဆေးလေလေ၊ အခြားဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြောင်း ပိုမိုရှင်းလင်းလာလေလေဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသည်။
အင်္ဂါနေ့အထိ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတွင် သံသယရှိသူ ၅၁၃ ဦးကျော်ရှိပြီး အိမ်နီးချင်းယူဂန်ဒါနိုင်ငံတွင် လူတစ်ဦးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း အရာရှိများက ပြောကြားသည်။
သို့သော် လန်ဒန်အခြေစိုက် MRC ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာကူးစက်ရောဂါ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရေးဌာနမှ တနင်္လာနေ့တွင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သော မော်ဒယ်လ်အရ “ သိသိသာသာ” လုံလောက်စွာ မတွေ့ရှိနိုင်ကြောင်းနှင့် ကူးစက်မှု ၁၀၀၀ ကျော်ရှိနေပြီဟု ငြင်းဆို၍မရကြောင်း အကြံပြုထားသည်။
လက်ရှိဖြစ်ပွားမှုသည် “ လက်ရှိသိရှိထားသည်ထက် ပိုမိုကြီးမားသည်” နှင့် ၎င်း၏ “ တကယ့်ပမာဏမှာ မသေချာသေး” ဟု လေ့လာမှုက အကြံပြုထားသည်။
ကြက်ခြေနီအသင်းက အီဘိုလာရောဂါဖြစ်ပွားမှုများကို စောစောစီးစီး မဖော်ထုတ်နိုင်ပါက ရပ်ရွာလူထုများတွင် သတင်းအချက်အလက်မရှိခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးစနစ်များ ရှုပ်ထွေးနေခြင်းတို့ကြောင့် လက်ရှိဖြစ်ပွားမှုတွင် “ ကျွန်ုပ်တို့သည် ထိုအခြေအနေအားလုံးကို မြင်တွေ့နေရသည်” ဟု ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။
ကွန်ဂိုသမ္မတ Félix Tshisekedi က တနင်္လာနေ့ညနေပိုင်းတွင် အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ခု ကျင်းပပြီးနောက် “ တည်ငြိမ်အေးချမ်းရန်” တောင်းဆိုခဲ့ပြီး ကွန်ဂိုနိုင်ငံသားများအား သတိရှိရှိနေထိုင်ရန် အင်္ဂါနေ့တွင် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။
ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို နိုင်ငံတကာအရေးပေါ်အခြေအနေအဖြစ် ကြေညာခဲ့သော WHO အကြီးအကဲ Tedros Adhanom Ghebreyesus က “ ကပ်ရောဂါ၏ ပမာ ဏနှင့် မြန်နှုန်းအပေါ် အလွန်စိုးရိမ်မိကြောင်း” ပြောကြားခဲ့သည်။
ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးမတွေ့ရှိမီ ရက်သတ္တပတ်အတော်ကြာ ဖြစ်ပွားနေခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု စိုးရိမ်ရသည်။
နောက်ဆုံးကူးစက်မှုများ မြင့်တက်လာမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အီဘိုလာဗိုင်းရပ်စ်မျိုးစိတ်အတွက် ကာကွယ်ဆေးမရှိသော်လည်း WHO သည် အခြားဆေးဝါးများက ကာကွယ်မှုပေးနိုင်မလားဆိုသည်ကို အကဲဖြတ်နေသည်။
ရောဂါဖြစ်ပွားမှု၏ဗဟိုချက်ဖြစ်သော ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ အီတူရီပြည်နယ်သည် “ လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းမှုများစွာရှိသော အလွန်လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသောဒေသ” ဖြစ်ပြီး အေဂျင်စီအနေဖြင့် ရောဂါကိုစုံစမ်းစစ်ဆေးရန်နှင့် ထိန်းချုပ်ရေးကူညီရန် ခက်ခဲစေကြောင်း အန်စီရာက ပြောကြားခဲ့သည်။
သူမက ဆက်လက်ပြောကြားရာတွင် “ ဤရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ကျွန်ုပ်တို့ ပိုမိုစုံစမ်းစစ်ဆေးလေလေ၊ ၎င်းသည် နယ်စပ်တစ်လျှောက်နှင့် အခြားပြည်နယ်များတွင် အနည်းငယ်ပျံ့နှံ့နေပြီကို ကျွန်ုပ်တို့ ပိုမိုသဘောပေါက်လာလေလေဖြစ်သည်။” ဟု ဆိုသည်။
ယင်းရောဂါဖြစ်ပွားမှုသည် တောင်ကီဗူးပြည်နယ်သို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး ထိုပြည်နယ်တွင် လူဦးရေသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း၏ သက်ရောက်မှုကိုခံခဲ့ရကြောင်း သူမက ထပ်လောင်းပြောကြားသည်။
လူဦးရေ ၈၅၀,၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ရဝမ်ဒါထောက်ခံသော သူပုန်များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော အရှေ့ပိုင်း ဒီအာရ်ကွန်ဂို၏ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သော ဂိုမာတွင်လည်း ဖြစ်ရပ်တစ်ခုရှိခဲ့သည်။
ပြည်နယ်အတော်များများတွင် မလုံခြုံမှုမြင့်မားခြင်းကြောင့် လူများသည် မကြာခဏ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာနေထိုင်ကြပြီး ဗိုင်းရပ်စ်၏အန္တရာယ်နှင့် ပျံ့နှံ့မှုကို တိုးမြင့်စေကြောင်း သူမက ပြောကြားသည်။
အာဖရိကနိုင်ငံအတော်များများသည် နယ်စပ်စစ်ဆေးမှုများကို တင်းကျပ်စွာလုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဌာနများကို ပြင်ဆင်ခြင်းဖြင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများပြုလုပ်နေကြသည်။ အိမ်နီးချင်း ရဝမ်ဒါသည်လည်း ဒီအာရ်ကွန်ဂိုနှင့် နယ်စပ်များကို ပိတ်ထားသည်။ ယူဂန်ဒါက လူများကိုပွေ့ဖက်ခြင်းနှင့် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ရန် ပြောကြားထားသည်။
သာသနာပြုအဖွဲ့ဆရာဝန် ပီတာစတက်ဖို့ဒ်ဟု ယူဆရသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားတစ်ဦးသည် သီတင်းပတ်ကုန်တွင် ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဒီအာရ်ကွန်ဂိုမှ ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေရသည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသားတစ်ဦးကိုကုသရန် နိုင်ငံသို့ခေါ်ဆောင်သွားကြောင်း ဂျာမနီကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက BBC သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
အမေရိကန်ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဌာန (CDC) က ထိတွေ့ခဲ့သူအနည်းဆုံး အမေရိကန်ခြောက်ဦးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် လုပ်ဆောင်နေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
WHO နှင့် အခြားအေဂျင်စီများသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပျံ့နှံ့မှုကို ရပ်တန့်ရန် အစိုးရများနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများနှင့်အတူ လုပ်ဆောင်နေပြီး ဒေသခံများအနေဖြင့် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးအစီအမံများကို လိုက်နာရန်နှင့် ရောဂါလက္ခဏာ တစ်စုံတစ်ရာခံစားရပါက အနီးဆုံးကျန်းမာရေးဌာနသို့သတင်းပို့ရန် တိုက်တွန်းထားသည်။
အီဘိုလာရောဂါသည် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်ပွားပြီး ဖျားခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် မောပန်းခြင်းစသည့် တုပ်ကွေးနှင့်ဆင်တူသော ရောဂါလက္ခဏာများကို ကနဦးတွင် ဖြစ်ပေါ်စေ သည်။
ရောဂါတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ အန်ခြင်းနှင့် ဝမ်းလျှောခြင်းတို့ဖြစ်ပေါ်ပြီး ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများပျက်စီးခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ လူနာအားလုံးမဟုတ်သော်လည်း အချို့မှာ အတွင်းပိုင်းနှင့် အပြင်ပိုင်း သွေးယိုစီးမှုများဖြစ်ပေါ် သည်။
ဗိုင်းရပ်စ်သည် သွေး သို့မဟုတ် အန်ခြင်းကဲ့သို့သော ရောဂါပိုးရှိသော ခန္ဓာကိုယ်အရည်များနှင့် ထိတွေ့ခြင်းဖြင့် လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့ ကူးစက်သည်။
ဤဖြစ်ပွားမှုများတွင် မြင့်တက်လာစေသော Bundibugyo မျိုးကွဲသည် ရှားပါးပြီး ယခင်က နှစ်ကြိမ်သာဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကူးစက်ခံရသူ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သေဆုံးခဲ့ရသည်။
၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွင်း အနောက်အာဖရိကတွင် အီဘိုလာရောဂါကြောင့် လူပေါင်း ၂၈,၆၀၀ ကျော် ကူးစက်ခံရပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုင်းရပ်စ်ကိုတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်း အကြီးမားဆုံးဖြစ်ပွားမှုဖြစ်သည်။
၎င်းသည် အတည်ပြုထားသော ကာကွယ်ဆေးရှိသည့် Zaire မျိုးကွဲကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်။
ယင်းရောဂါသည် အနောက်အာဖရိကနှင့် ဂီနီ၊ ဆီရာလီယွန်၊ အမေရိကန်၊ ယူကေနှင့် အီတလီ အပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး လူပေါင်း ၁၁,၃၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။
Ref: bbc.com
ယနေ့ခေတ်
အီဘိုလာရောဂါသည် ပထမထင်ထားသည်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပျံ့နှံ့နေနိုင်ကြောင်း WHO ဆရာဝန်က သတိပေး အတွက် မှတ်ချက်များ 0 ခုရှိပါတယ်